Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran

Đây được xem là bước leo thang mới trong chuỗi căng thẳng kéo dài giữa hai quốc gia, làm dấy lên quan ngại về nguy cơ bùng phát xung đột quy mô lớn, đe dọa ổn định khu vực và toàn cầu.

Mỹ triển khai phong tỏa quy mô lớn

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), chiến dịch bắt đầu từ ngày 13/4 với sự tham gia của hơn 10.000 binh sĩ, hàng chục máy bay và nhiều tàu chiến hiện đại.

Đây là một trong những chiến dịch kiểm soát hàng hải lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông trong nhiều năm gần đây.

Trọng tâm phong tỏa là eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu thô toàn cầu.

Các tàu thuyền ra vào cảng Iran bị giám sát chặt chẽ, buộc phải quay đầu hoặc tuân thủ yêu cầu từ lực lượng hải quân Mỹ.

Ít nhất 21 tàu đã phải đổi hướng kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.

Không dừng lại ở Vịnh Ba Tư, Mỹ còn mở rộng phạm vi kiểm soát ra khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, truy đuổi các tàu có liên quan đến Iran.

Lực lượng Mỹ sử dụng máy bay không người lái MQ-9 và máy bay tuần tra biển P-8 để giám sát toàn diện hoạt động trên biển.

Đây được coi là hình thức “phong tỏa mềm” nhưng mang tính cưỡng chế cao: không cần hiện diện trên lãnh thổ Iran nhưng vẫn gây sức ép trực tiếp lên hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt là dầu mỏ – nguồn thu chủ lực của nước này.

Mục tiêu chiến lược: gia tăng sức ép

Giới phân tích cho rằng động thái của Mỹ không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là biện pháp gây sức ép toàn diện nhằm buộc Iran nhượng bộ trong các vấn đề chiến lược, đặc biệt là chương trình hạt nhân.

Khoảng 80% lượng dầu xuất khẩu của Iran đi qua eo biển Hormuz.

Khi tuyến đường này bị kiểm soát, nền kinh tế Iran chịu tác động trực tiếp và nghiêm trọng, với nguy cơ mất nguồn thu hàng tỷ USD.

Tuy nhiên, biện pháp phong tỏa cũng tiềm ẩn rủi ro.

Lịch sử cho thấy các chiến dịch kiểm soát đường biển có thể gây hiệu ứng dây chuyền, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng và đẩy giá dầu toàn cầu tăng mạnh.

Tổng thống Trump tuyên bố áp đặt biện pháp mạnh đối với Iran

Kịch bản đáp trả từ Iran

Trước sức ép từ Mỹ, Iran đã đưa ra những cảnh báo cứng rắn, trong đó có khả năng đóng cửa eo biển Hormuz nếu lệnh phong tỏa tiếp tục kéo dài.

Nếu kịch bản này xảy ra, không chỉ Mỹ mà toàn bộ nền kinh tế thế giới sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề. Bên cạnh đó, Iran có thể triển khai các biện pháp quân sự như rải thủy lôi, sử dụng tàu cao tốc hoặc áp dụng chiến thuật “hạm đội muỗi” để quấy rối và tấn công các tàu chiến lớn.

Trong trường hợp xung đột quân sự trực tiếp, Mỹ nhiều khả năng sẽ tận dụng ưu thế công nghệ để đáp trả bằng các phương án như:

Không kích chính xác bằng máy bay chiến lược và UAV

Tấn công hải quân nhằm vô hiệu hóa lực lượng Iran

Đánh phủ đầu các căn cứ ven biển

Triển khai chiến tranh điện tử

Dù vậy, khả năng Mỹ tiến hành chiến dịch đổ bộ quy mô lớn vào lãnh thổ Iran được đánh giá là thấp do chi phí cao và rủi ro kéo dài xung đột.

Phản ứng quốc tế

Động thái của Mỹ đã tạo ra nhiều phản ứng trái chiều. Một số quốc gia kêu gọi các bên kiềm chế, quay lại bàn đàm phán nhằm tránh leo thang căng thẳng.

Nga và nhiều nước khác bày tỏ lo ngại về tình hình tại Vịnh Ba Tư, đồng thời nhấn mạnh lập trường không can dự quân sự. Trong khi đó, Iran lên án hành động của Mỹ là “phi pháp”, thậm chí ví như hành vi “cướp biển” trên vùng biển quốc tế.

Các quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu Trung Đông cũng bày tỏ quan ngại về an ninh năng lượng.

Việc gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz có thể gây biến động mạnh trên thị trường dầu mỏ và ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Nguy cơ và triển vọng

Diễn biến hiện nay cho thấy Trung Đông đang đứng trước một bước ngoặt nhạy cảm.

Nếu lệnh phong tỏa kéo dài, nguy cơ leo thang xung đột là điều khó tránh khỏi.

Trong bối cảnh đó, giải pháp ngoại giao vẫn được xem là hướng đi khả thi nhằm kiểm soát tình hình. Việc duy trì đối thoại và cân bằng lợi ích giữa các bên là yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro xung đột.

Lệnh phong tỏa các cảng biển Iran của Mỹ là một bước đi mang tính chiến lược nhưng cũng tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Khi cả hai bên đều sở hữu những công cụ đáp trả đáng kể, bất kỳ sự leo thang nào cũng có thể kéo theo những tác động sâu rộng vượt ra ngoài khu vực Trung Đông.