Đường dây nóng: 0965.972.992
tso@taichinhso.net.vn
Những ngày đầu tháng 3 năm 2026, thế giới nín thở dõi theo những "lằn ranh đỏ" bị phá vỡ tại Trung Đông. Từ các đợt không kích vào hạ tầng hạt nhân tại Isfahan đến những màn đáp trả bằng tên lửa đạn đạo làm rúng động vịnh Ba Tư, cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đã không còn dừng lại ở mức độ răn đe.
Trong dòng chảy đầy biến động đó, Việt Nam - một quốc gia đang nỗ lực vươn mình trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu - bỗng đứng trước một bài toán ngoại giao đầy thách thức. Trường phái "Ngoại giao Cây tre" với "gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển" một lần nữa được mang ra thử lửa.
Quang cảnh đổ nát tại một khu vực chịu ảnh hưởng của chiến sự. (Ảnh: Reuters).
Áp lực từ các mối quan hệ song phương và đa phương
Khi chiến tranh xảy ra, các quốc gia đang phát triển như Việt nam thường phải đối mặt với áp lực "chọn phe". Tuy nhiên, với vị thế hiện tại, áp lực này đối với Việt Nam không chỉ mang tính chính trị mà còn là bài toán sống còn về kinh tế và an ninh quốc gia.
Thứ nhất, sức nặng từ mối quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Hoa Kỳ. Kể từ khi nâng cấp quan hệ vào tháng 9/2023, Mỹ đã trở thành đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Theo số liệu tổng kết năm 2025, Hoa Kỳ tiếp tục duy trì vị thế là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước ta với kim ngạch kỷ lục đạt khoảng 138,61 tỷ USD, chiếm trên 32% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.
Khi xung đột Trung Đông bùng phát, Washington không chỉ tìm kiếm sự ủng hộ về mặt ngoại giao mà còn thắt chặt các lệnh trừng phạt kinh tế nhằm vào Iran. Điều này đặt Việt Nam vào thế khó: Một mặt phải bảo vệ dòng chảy thương mại khổng lồ và thu hút đầu tư công nghệ cao từ Mỹ, mặt khác phải đảm bảo các doanh nghiệp trong nước không vướng vào các lệnh trừng phạt thứ cấp (secondary sanctions) khi giao dịch với các thực thể liên quan đến Tehran.
Thứ hai, mối quan hệ hữu nghị truyền thống và "mỏ neo" năng lượng với Iran. Khác với nhiều quốc gia phương Tây, Việt Nam duy trì mối quan hệ hữu nghị bền chặt với Iran từ năm 1973. Iran không chỉ là một thị trường tiềm năng cho nông sản Việt mà còn là một mắt xích quan trọng trong bản đồ năng lượng toàn cầu. Nếu ngả hoàn toàn theo các lệnh trừng phạt đơn phương, Việt Nam có nguy cơ đánh mất một đối tác truyền thống tin cậy tại khu vực Trung Đông.
Thứ ba, trách nhiệm tại các diễn đàn đa phương và luật pháp quốc tế. Tại Liên Hợp Quốc, áp lực từ các khối liên minh đòi hỏi Việt Nam phải có quan điểm rõ ràng. Tuy nhiên, hành động thực tế của Việt Nam tại Hội đồng Bảo an và các phiên họp đặc biệt vào đầu tháng 3/2026 đã cho thấy một lựa chọn nhất quán: Không chọn bên, mà chọn luật pháp quốc tế.
Các hành động thực tế thể hiện sự "uyển chuyển" của Ngoại giao Việt Nam
Trong bối cảnh đó, chính sách "bốn không" và phương châm "là bạn, là đối tác tin cậy" đã tạo nền tảng để Việt Nam chủ động thích ứng với môi trường quốc tế nhiều biến động.
Ưu tiên tối thượng cho công tác bảo hộ công dân. Ngay khi xung đột bùng phát mạnh mẽ vào cuối tháng 2 và đầu tháng 3/2026, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan trong nước đã chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam tại Iran và Israel phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong nước, các cơ quan đại diện Việt Nam tại các địa bàn lân cận, các cơ quan chức năng, các cơ quan ngoại giao tại sở tại theo dõi sát tình hình, sẵn sàng các biện pháp cần thiết bảo đảm an toàn cho công dân Việt Nam và trụ sở các cơ quan đại diện. Trong bối cảnh các chuyến bay thương mại bị gián đoạn, việc duy trì đường dây nóng 24/7 và sẵn sàng các kịch bản cứu trợ nhân đạo đã minh chứng cho một nền ngoại giao "vì nhân dân", đặt sự an toàn của con người lên trên hết.
Bên cạnh đó, quan điểm quốc phòng “bốn không” tiếp tục khẳng định rõ lập trường của Việt Nam, đó là không tham gia liên minh quân sự, không liên kết với nước này để chống nước kia, không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ để chống lại nước khác, và không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Đây không chỉ là cam kết chính trị, mà còn là thông điệp về một cách tiếp cận dựa trên luật pháp, hòa bình và ổn định.
Theo dõi các phát ngôn chính thức của Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng trong các kỳ họp báo tháng 3/2026, có thể thấy một sự nhất quán đầy bản lĩnh. Các quan điểm của Việt Nam không áp đặt một chiều theo ý chí của bất kỳ cường quốc nào. Thay vào đó, chúng ta liên tục sử dụng cụm từ "kiềm chế tối đa", "chấm dứt hành động leo thang" và "đối thoại dựa trên luật pháp quốc tế". Điều này giúp Việt Nam giữ được kênh đối thoại thông suốt với cả Washington và Tehran mà không bị coi là đối đầu với bên nào.
Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng
Hiểu rõ tiếng nói đơn lẻ có thể bị lấn át bởi các cực quyền lực, Việt Nam đã tích cực thúc đẩy một lập trường chung của ASEAN về vấn đề Trung Đông. Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đặc biệt vào ngày 13/3/2026, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung chia sẻ lập trường chung của ASEAN về tình hình xung đột tại Trung Đông, phản đối việc sử dụng vũ lực, đề cao nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, tuân thủ luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc, giải quyết các khác biệt bằng biện pháp hoà bình, cũng như nghĩa vụ của các bên bảo vệ thường dân và cơ sở hạ tầng dân sự.
Việc đứng trong đội hình ASEAN giúp Việt Nam gia tăng trọng lượng trong các phát ngôn quốc tế, đồng thời tạo ra một "lá chắn" đa phương, giảm thiểu áp lực trực tiếp từ Mỹ khi yêu cầu các nước đối tác đơn phương tham gia các liên minh quân sự hoặc trừng phạt kinh tế ngặt nghèo nhằm vào Iran.
Những diễn biến phức tạp tại Trung Đông trong thời gian qua cho thấy trật tự quốc tế đang đứng trước những biến động lớn Trong bối cảnh đó, việc duy trì sự ổn định toàn cầu không chỉ là trách nhiệm của riêng các quốc gia trong cuộc, mà còn là mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế. Thực tế chứng minh rằng, việc giữ vững các nguyên tắc của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc là điều kiện tiên quyết để bảo đảm một thế giới công bằng, bền vững, nơi mọi quốc gia đều có cơ hội phát triển trong môi trường hòa bình.
Đối với Việt Nam, việc kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ đã cho thấy tính hiệu quả rõ rệt. Cách tiếp cận đề cao đối thoại và giải quyết các bất đồng bằng biện pháp hòa bình không chỉ phù hợp với lợi ích quốc gia mà còn là đóng góp trách nhiệm vào sự ổn định chung. Bằng sự uyển chuyển nhưng kiên định trong nguyên tắc, Việt Nam đã khẳng định được vai trò của một đối tác tin cậy, luôn ưu tiên sự hợp tác và tôn trọng lẫn nhau giữa các dân tộc.
bình luận (0)