Nguồn cung dầu ra sao nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa?

Xung đột tại Trung Đông khiến eo biển Hormuz gần như bị tê liệt, gây ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Một tàu chở khí LPG neo đậu tại Shinas, Oman. Nguồn: Reuters.

Khủng hoảng nguồn cung

Theo phân tích của Reuters, khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu thường xuyên đi qua tuyến hàng hải hẹp nằm giữa Iran và Oman này. Khi hoạt động vận chuyển bị gián đoạn, các nhà sản xuất lớn tại Trung Đông buộc phải cắt giảm sản lượng vì không thể xuất khẩu dầu ra thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, đây là kịch bản tồi tệ nhất đối với hệ thống năng lượng thế giới, bởi công suất dự phòng ở các khu vực khác không đủ để bù đắp lượng thiếu hụt từ Trung Đông. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu trên toàn cầu phải sử dụng lượng dự trữ hiện có để duy trì sản xuất nhiên liệu phục vụ giao thông và công nghiệp. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đang cân nhắc khuyến nghị xả 400 triệu thùng dầu dự trữ, động thái lớn nhất trong lịch sử tổ chức này nhằm giảm bớt cú sốc về nguồn cung.

Sự gián đoạn đã khiến giá dầu Brent có thời điểm tăng lên 119 USD/thùng, mức cao nhất kể từ năm 2022, trước khi giảm nhẹ vào cuối phiên giao dịch.

Không chỉ dầu thô, hàng loạt mặt hàng năng lượng khác cũng tăng giá, bao gồm xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay, khí tự nhiên, hóa dầu và phân bón. Khi chi phí năng lượng tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển trên toàn cầu cũng tăng theo.

Điều này nhanh chóng lan sang nền kinh tế thực: giá thực phẩm tăng do chi phí đầu vào nông nghiệp cao hơn, trong khi nông dân tại Bắc bán cầu - đang bước vào mùa gieo trồng - phải đối mặt với chi phí nhiên liệu và phân bón tăng mạnh.

Trong số các khu vực trên thế giới, châu Á được cho là nơi chịu ảnh hưởng lớn nhất trước gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông do phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu và LNG.

Dữ liệu cho thấy phần lớn dầu và khí đốt nhập khẩu của các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ đến từ khu vực Vùng Vịnh.

Trước nguy cơ thiếu hụt năng lượng, nhiều chính phủ đã phải triển khai biện pháp khẩn cấp: Trung Quốc yêu cầu các nhà máy lọc dầu tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu; Hàn Quốc áp trần giá nhiên liệu lần đầu tiên sau 30 năm; Bangladesh đóng cửa các trường đại học nhằm tiết kiệm điện và nhiên liệu.

Những động thái này cho thấy tác động lan rộng của khủng hoảng năng lượng vượt xa khu vực Trung Đông.

Bản đồ thể hiện eo biển Hormuz và biên giới Iran. Nguồn: Reuters.

Giải pháp thay thế

Dù tồn tại một số tuyến vận chuyển thay thế, khả năng thay thế eo biển Hormuz vẫn rất hạn chế.

Saudi Arabia có thể chuyển một phần dầu qua đường ống Đông–Tây tới cảng Yanbu ở Biển Đỏ với công suất tối đa khoảng 5 triệu thùng/ngày, nhưng trên thực tế hiếm khi vận hành ở mức cao nhất.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng sở hữu đường ống Habshan–Fujairah với công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày nhằm tránh tuyến Hormuz. Tuy nhiên, tổng công suất của các tuyến thay thế vẫn thấp hơn đáng kể so với lượng dầu thường xuyên đi qua eo biển này.

Điều đó đồng nghĩa thị trường năng lượng toàn cầu vẫn phụ thuộc lớn vào việc khôi phục hoạt động vận chuyển tại Hormuz.

Không chỉ hoạt động vận tải bị gián đoạn, một số cơ sở năng lượng trong khu vực cũng bị ảnh hưởng, khiến nguồn cung tiếp tục chịu áp lực.

Nhà máy lọc dầu Al Zour của Kuwait - cơ sở có công suất 615.000 thùng/ngày và là nhà cung cấp nhiên liệu máy bay lớn cho châu Âu và châu Phi còn đang gặp khó khăn trong việc xuất khẩu sản phẩm.

Một số nhà máy khác bị hư hại và phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng. Các chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả khi xung đột sớm hạ nhiệt, việc sửa chữa và khôi phục hoạt động bình thường có thể mất nhiều tuần hoặc thậm chí lâu hơn.

Ngoài ra, việc giảm sản lượng tại các mỏ dầu có thể gây mất áp suất, dẫn tới suy giảm sản lượng dài hạn — rủi ro đặc biệt nghiêm trọng đối với thị trường năng lượng.

Ngay cả khi tuyến hàng hải được mở lại, chi phí vận chuyển dầu và khí đốt nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức cao do rủi ro an ninh, bao gồm nguy cơ tấn công bằng thiết bị bay không người lái hoặc các sự cố trên biển.

Hiện hàng trăm tàu chở dầu vẫn neo đậu ở hai phía eo biển, chờ tín hiệu an toàn trước khi tiếp tục hành trình qua hành lang vận tải quan trọng này.

Cuộc khủng hoảng tại Hormuz cho thấy mức độ phụ thuộc sâu sắc của nền kinh tế thế giới vào một tuyến vận tải duy nhất. Khi dòng chảy năng lượng bị gián đoạn, tác động không chỉ giới hạn ở thị trường dầu mỏ mà còn lan sang lạm phát, thương mại, sản xuất và đời sống người tiêu dùng.

Nếu gián đoạn kéo dài, giá năng lượng có thể tiếp tục tăng cho đến khi nhu cầu suy yếu do kinh tế chậm lại — một kịch bản mà các nhà phân tích cảnh báo có thể dẫn tới áp lực suy thoái toàn cầu.

Thanh Trúc