Ngày hội toàn dân - Cử tri trách nhiệm với đất nước

Ngày hội của toàn dân. Ảnh tuyên tuyền bầu cử

Trong nền khoa học chính trị hiện đại, bầu cử được xem là một cơ chế trung tâm để thiết lập tính chính danh của quyền lực nhà nước. Trong mọi hệ thống chính trị, quyền lực chỉ có thể được coi là hợp pháp khi nó được hình thành từ sự ủy quyền của nhân dân thông qua các thiết chế đại diện.

Nguyên tắc này xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau trong các truyền thống chính trị trên thế giới, từ mô hình dân chủ tự do phương Tây đến lý luận dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Đối với Việt Nam, nền tảng lý luận của vấn đề này được hình thành trên cơ sở học thuyết nhà nước của Karl Marx và Vladimir Lenin, đồng thời được phát triển sáng tạo trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Theo quan điểm của Karl Marx, nhà nước là sản phẩm của những quan hệ xã hội lịch sử và phản ánh cấu trúc quyền lực trong xã hội. Trong tác phẩm The Civil War in France, Marx đánh giá cao mô hình Công xã Paris như một hình thức nhà nước mà trong đó các đại biểu được nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Quan điểm này đặt nền tảng cho cách hiểu rằng bầu cử không chỉ là một thủ tục chính trị mà còn là cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước.

Tiếp tục phát triển tư tưởng đó, Vladimir Lenin cho rằng nhà nước của giai cấp công nhân phải dựa trên sự tham gia trực tiếp của quần chúng lao động. Trong tác phẩm State and Revolution, Lenin nhấn mạnh rằng các cơ quan đại diện được hình thành thông qua bầu cử là công cụ để nhân dân tham gia vào việc quản lý nhà nước và xã hội.

Những nguyên lý lý luận này đã được vận dụng và phát triển sáng tạo trong tư tưởng chính trị của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngay từ những ngày đầu thành lập nước Việt Nam mới, chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định bản chất dân chủ của nhà nước cách mạng. Người viết: “Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân.”

Ngược dòng lịch sử,trong tình thế còn nhiều khó khăn nhưng nước Việt Nam dân chủ cộng hòa non trẻ đã tổ chức thành công cuộc tổng tuyển cử đầu tiên ngày 6 tháng 1 năm 1946, chỉ vài tháng sau khi giành được độc lập.

Sự kiện này không chỉ khai sinh Quốc hội của nhà nước Việt Nam hiện đại mà còn tạo ra nền tảng chính danh cho chính quyền cách mạng. Với tỷ lệ cử tri tham gia rất cao trong bối cảnh chiến tranh và khó khăn kinh tế, cuộc bầu cử này được xem là một minh chứng cho tinh thần làm chủ của nhân dân Việt Nam.

Từ thời điểm đó, bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đã trở thành một sinh hoạt chính trị định kỳ của xã hội Việt Nam. Trong đời sống chính trị, ngày bầu cử thường được gọi là “Ngày hội toàn dân”, phản ánh một đặc trưng quan trọng của văn hóa chính trị Việt Nam: sự kết hợp giữa quyền cá nhân và trách nhiệm cộng đồng trong việc tham gia quản lý nhà nước.

Trong các phát biểu về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh rằng sức mạnh của hệ thống chính trị bắt nguồn từ sự gắn bó giữa Đảng và nhân dân. Theo cố Tổng bí thư, mọi chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng của nhân dân.

Quan điểm này tiếp tục được nhấn mạnh trong các định hướng lãnh đạo hiện nay. Tổng Bí thư Tô Lâm cũng khẳng định rằng việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân là nền tảng của sự phát triển quốc gia, và sự tham gia của người dân vào đời sống chính trị – đặc biệt thông qua bầu cử – là yếu tố quan trọng trong việc củng cố nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Nếu đặt trong so sánh với các nền dân chủ phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ, có thể thấy những khác biệt đáng chú ý. Trong hệ thống chính trị Hoa Kỳ, các cuộc bầu cử tổng thống như 2020 United States presidential election được tổ chức theo mô hình cạnh tranh giữa các đảng chính trị nhằm giành quyền lực nhà nước. Mô hình này nhấn mạnh yếu tố cạnh tranh chính trị và sự chuyển giao quyền lực giữa các lực lượng khác nhau.

Trong khi đó, trong truyền thống chính trị Việt Nam, bầu cử được đặt trong khuôn khổ rộng hơn của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nơi mục tiêu không chỉ là lựa chọn đại diện mà còn là củng cố mối quan hệ chính trị giữa nhà nước và nhân dân. Vì vậy, ngày bầu cử không chỉ là một sự kiện chính trị mang tính thể chế mà còn được xem là một ngày hội của toàn xã hội, nơi quyền làm chủ của nhân dân được thể hiện một cách trực tiếp.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến nhiều thách thức đối với các nền dân chủ – từ sự phân cực chính trị đến sự suy giảm niềm tin của cử tri đối với các thiết chế công quyền – truyền thống ngày hội bầu cử ở Việt Nam cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì sự gắn kết giữa nhà nước và nhân dân. Mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là một hành vi chính trị cá nhân mà còn là sự khẳng định nguyên tắc cơ bản của chế độ: quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.

Tài liệu tham khảo

Karl Marx, The Civil War in France (London: Progress Publishers, 1871).

Vladimir Lenin, State and Revolution (Moscow: Progress Publishers, 1917).

Hồ chí Minh Toàn tập, tập 5 (Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia, 2011).

Nguyễn Phú Trọng, “Building a Socialist Rule-of-Law State in Vietnam,” Communist Review, 2021.

Ho Chi Minh. Toàn tập. Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia, 2011.

Lenin, Vladimir. State and Revolution. Moscow: Progress Publishers, 1917.

Nguyễn Phú Trọng. “Building a Socialist Rule-of-Law State in Vietnam.” Communist Review, 2021.