Iran tuyên bố kiểm soát eo biển Hormuz, hạn chế tàu Mỹ và đồng minh

Iran tuyên bố eo biển Hormuz hiện nằm dưới sự kiểm soát của nước này và các tàu của “kẻ thù”, bao gồm Mỹ, Israel cùng các đồng minh, sẽ không được phép đi qua tuyến đường biển chiến lược này. Tuyên bố được đưa ra ngày 14/3 trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng sau khi xung đột bùng phát từ cuối tháng 2.

Chuẩn đô đốc Alireza Tangsiri, chỉ huy hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), bác bỏ tuyên bố của Mỹ cho rằng Washington đã phá hủy năng lực hải quân Iran hoặc có thể bảo đảm an toàn cho các tàu dầu đi qua eo biển Hormuz.

Tư lệnh Hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) Iran, ông Alireza Tangsiri.

“Eo biển Hormuz không bị phong tỏa hoàn toàn bằng biện pháp quân sự, nhưng đang hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của chúng tôi,” ông Tangsiri khẳng định.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng nhấn mạnh tuyến đường biển này vẫn “mở” đối với các quốc gia không tham gia tấn công Iran. Theo ông, eo biển Hormuz chỉ đóng đối với các tàu dầu và tàu hàng của những nước đang tấn công Iran hoặc các đồng minh của họ, trong khi những tàu khác vẫn được phép đi lại.

Tuy nhiên, ông Araghchi thừa nhận nhiều tàu thương mại vẫn tránh đi qua khu vực do lo ngại về an ninh, dù theo ông điều này “không liên quan đến Iran”.

Trong khi đó, ông Mohsen Rezaee, thành viên Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia Iran, tuyên bố không tàu nào của Mỹ có quyền đi vào khu vực Vùng Vịnh – nơi kết nối với Vịnh Oman thông qua eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu. Trước đây, IRGC từng tuyên bố mọi tàu muốn đi qua khu vực này đều phải xin phép Tehran.

Kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2, Iran đã nhận trách nhiệm về nhiều vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền trong và xung quanh tuyến đường biển này, bao gồm cả một tàu của Thái Lan. Ngoài ra, các lực lượng thân Iran cũng bị cáo buộc đã tập kích một tàu dầu đang neo đậu tại Iraq vào giữa tuần qua, gây thiệt hại nghiêm trọng.

Tuy vậy, những tuyên bố mới nhất của các quan chức Iran được đánh giá là phần nào “hạ nhiệt” so với những cảnh báo cứng rắn trước đó. Ngày 3/3, IRGC từng tuyên bố sẽ đóng hoàn toàn eo biển Hormuz và tấn công mọi tàu cố gắng đi qua khu vực này.

Khoảng một tuần sau, lực lượng này tiếp tục cảnh báo toàn bộ Trung Đông sẽ không thể xuất khẩu “dù chỉ một lít dầu” nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công Iran.

Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 12/3 cũng tuyên bố Tehran sẽ tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz nếu giao tranh kéo dài và coi đây là hành động cần thiết.

Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu.

Chiến sự và các cuộc tấn công trên biển đã khiến hoạt động vận tải thương mại trong khu vực bị gián đoạn nghiêm trọng. Theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), ít nhất 16 tàu hoạt động tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz đã bị tấn công kể từ khi xung đột bùng phát.

Dù vậy, một số tàu thương mại vẫn tiếp tục di chuyển qua khu vực. Quan chức Bộ Cảng và Vận tải biển Ấn Độ Rajesh Kumar Sinha cho biết hai tàu chở khí đốt hóa lỏng (LPG) treo cờ Ấn Độ đã đi qua eo biển Hormuz an toàn vào sáng 14/3 và đang trên đường trở về nước.

Đại sứ Iran tại Ấn Độ Mohammad Fathali cho biết Tehran đã cho phép một số tàu của Ấn Độ đi qua eo biển Hormuz, gọi đây là ngoại lệ hiếm hoi đạt được sau các cuộc trao đổi giữa Thủ tướng Narendra Modi và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian.

Những diễn biến mới cho thấy căng thẳng tại tuyến hàng hải chiến lược này vẫn tiềm ẩn nguy cơ leo thang, có thể gây tác động lớn đến thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu.