Doanh nghiệp gặp khó trong triển khai ESG

Thời điểm hiện tại, ESG đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét trong thương mại toàn cầu. Ở cấp quốc gia, Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ trong ứng phó biến đổi khí hậu khi nâng mục tiêu giảm phát thải trong đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) năm 2022 lên 15,8% không điều kiện và 43,5% có điều kiện vào năm 2030. Vậy nhưng, theo nhận định của giới chuyên gia, hiện nhiều doanh nghiệp (DN) Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong quá trình triển khai ESG. Việc xây dựng báo cáo bền vững, đo lường phát thải carbon hay thiết lập hệ thống quản trị minh bạch đòi hỏi nguồn lực tài chính và năng lực chuyên môn không nhỏ. Vẫn theo nhận định của giới chuyên gia, hiện ở thị trường quốc tế, các quy định ESG đang dần chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc, buộc DN sản xuất, xuất khẩu phải chuẩn hóa dữ liệu phát thải, chuỗi cung ứng và báo cáo bền vững.

Chúng ta đang thấy sự phân hóa rõ rệt trong chính sách ESG toàn cầu khi bước sang năm 2026, đó là: Mỹ nới lỏng, EU tinh gọn, trong khi dòng vốn vào kinh tế xanh vẫn tăng kỷ lục. Theo TS Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc chuyên môn, Văn phòng Ban Nghiên cứu và Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, các tập đoàn đa quốc gia đang dần có xu hướng thay đổi chiến lược: từ tối ưu hóa chi phí thuần túy sang mô hình ưu tiên khả năng chống chịu, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và an ninh chiến lược. Họ sẽ lựa chọn thuê ngoài (outsource) tại các quốc gia có môi trường chính trị ổn định, có khả năng đáp ứng yêu cầu ESG để thâm nhập các thị trường khó tính như Mỹ, EU hay Australia.

Đối với DN Việt Nam trong chuỗi cung ứng các tập đoàn đa quốc gia, rủi ro lớn nhất 2026-2028 gồm 3 vấn đề. Đầu tiên là bị loại khỏi danh sách nhà cung ứng vì không cung cấp dữ liệu phát thải. Thứ hai là không đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc (đặc biệt nông sản, gỗ). Cuối cùng là không chứng minh được hệ thống kiểm soát lao động và môi trường. Vì vậy, DN cần xác định rõ các thị trường mục tiêu và nghiên cứu kỹ hệ thống quy định về môi trường, phát thải, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội tại từng thị trường để chủ động xây dựng lộ trình đáp ứng. Đồng thời DN cần chuyển tư duy từ “tuân thủ” sang “ESG như một năng lực cạnh tranh cốt lõi” để gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Thay vì dùng ESG như một “nhãn dán” hay trang sức, xu hướng chung là tích hợp ESG vào mô hình kinh doanh, vào các hoạt động cốt lõi để tạo ra năng lực cạnh tranh của DN.

PGS.TS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, việc thực hiện các cam kết này đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn. Trong bối cảnh đó, thực hành ESG trở thành điều kiện quan trọng để Việt Nam tận dụng các nguồn vốn tài chính xanh quốc tế và duy trì khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu. Cùng với xu hướng chuyển đổi xanh toàn cầu, thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang tăng trưởng nhanh. Quy mô huy động hiện đạt khoảng 744.000 tỷ đồng, tương đương 6,44% GDP. Theo PGS.TS Thọ, dòng vốn này được xem là nguồn lực quan trọng hỗ trợ DN triển khai các tiêu chuẩn ESG, đặc biệt trong các lĩnh vực như năng lượng sạch, sản xuất xanh và quản trị bền vững.

Chuyển đổi số được xem là nền tảng để DN thực hiện chuyển đổi xanh. Việc số hóa dữ liệu giúp DN ghi nhận và đo lường các chỉ số về tiêu thụ năng lượng, nước và phát thải CO₂, những thông tin quan trọng trong các báo cáo ESG. Ngoài ra, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong logistics cũng giúp tối ưu hóa vận chuyển, giảm chi phí và cắt giảm phát thải trong chuỗi cung ứng.

Nam Anh