Điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội: “Không để người nghỉ hưu bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển của đất nước”

Bà Nguyễn Thị Việt Nga (Ảnh: Quang Vinh)

Nhiều nhận định đánh giá, việc Chính phủ tiếp tục điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng từ ngày 1/7/2026 là một bước đi cần thiết.

Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hàng tháng, cùng thời điểm lương cơ sở tăng từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng mỗi tháng. Cơ quan này cũng đề xuất 2 phương án tăng lương hưu, trợ cấp từ ngày 1/7.Phương án 1, điều chỉnh tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng mỗi tháng trên mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hàng tháng với các nhóm: cán bộ, công chức, viên chức, lao động, lực lượng vũ trang, người làm công tác cơ yếu đang hưởng lương hưu hàng tháng; cán bộ xã, phường, hoạt động không chuyên trách cấp xã, thôn, tổ dân phố; người hưởng trợ cấp mất sức lao động hàng tháng; cán bộ xã, phường đang hưởng trợ cấp hàng tháng; lực lượng vũ trang dưới 20 năm công tác đã phục viên, xuất ngũ về địa phương mà đang hưởng trợ cấp hàng tháng; người làm công tác cơ yếu đang hưởng trợ cấp.

Mức tăng 8% áp dụng với ba nhóm là người hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; người hưởng trợ cấp tuất hàng tháng trước 1/1/1995; người lao động không đủ điều kiện hưởng lương hưu cũng chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội mà đang hưởng trợ cấp hàng tháng.

Người hưởng lương hưu, trợ cấp trước ngày 1/1/1995 được đề xuất điều chỉnh đạt 3,8 triệu đồng một tháng. Người hưởng thấp hơn 3,5 triệu đồng thì được tăng thêm 300.000 đồng mỗi tháng; người hưởng từ 3,5 đến dưới 3,8 triệu đồng được điều chỉnh đủ 3,8 triệu đồng.

Còn phương án2là điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hàng tháng với tất cả nhóm hiện hưởng. Người hưởng trước năm 1995 cũng được điều chỉnh đạt 3,8 triệu đồng mỗi tháng.

Songvấn đề đang được đặt ra là lựa chọn phương án nào để đảm bảo tính khả thi?.Liên quan đến 2 phương án nêu trên, bà Nguyễn Thị Việt Nga, Uỷ viên Uỷ ban Văn hoá và Xã hội bày tỏ quan điểm, việc Chính phủ tiếp tục điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng từ ngày 1/7/2026 là một bước đi cần thiết, thể hiện rõ tính nhất quán của chính sách an sinh xã hội trong bối cảnh giá cả sinh hoạt vẫn có xu hướng tăng và đời sống của một bộ phận người nghỉ hưu còn nhiều khó khăn.

Bà Nga nhấn mạnh: Việc đưa ra 2 phương án trong dự thảo cũng cho thấy cơ quan soạn thảo đang cân nhắc khá kỹ giữa các mục tiêu: bảo đảm công bằng, hỗ trợ nhóm yếu thế và khả năng cân đối nguồn lực.

Theo bà Nga, 2 phương án phản ánh hai cách tiếp cận chính sách khác nhau. Theo đó, phương án 1 là phương án“phân tầng hỗ trợ”, trong đó mức tăng không hoàn toàn đồng đều mà có sự phân biệt giữa các nhóm đối tượng. Nhóm cán bộ, công chức, lực lượng vũ trang… được tăng 4,5% cộng thêm một khoản tiền tuyệt đối 200.000 đồng/tháng, trong khi một số nhóm trợ cấp được tăng 8%. Đồng thời, phương án này thiết kế thêm cơ chế “nâng sàn”, bảo đảm những người có mức hưởng thấp sau điều chỉnh sẽ được tăng thêm để đạt tối thiểu 3,8 triệu đồng/tháng.

Bà Nga phân tích, ưu điểm nổi bật của phương án này là hướng tới mục tiêu công bằng theo chiều sâu, tức là ưu tiên cải thiện nhiều hơn cho nhóm có mức hưởng thấp – những người chịu tác động mạnh nhất của biến động giá cả. Cách thiết kế vừa có tỷ lệ phần trăm, vừa có mức tăng tuyệt đối giúp“kéo gần khoảng cách” giữa các nhóm thụ hưởng, hạn chế tình trạng người hưởng thấp tăng ít về giá trị tuyệt đối so với người hưởng cao.

Tuy nhiên, hạn chế của phương án 1 là tương đối phức tạp trong tổ chức thực hiện, có nhiều“lớp” chính sách khác nhau. Điều này có thể gây khó khăn nhất định trong truyền thông chính sách và trong khâu triển khai, đặc biệt ở cấp cơ sở.

Trong khi đó, phương án 2 lại tiếp cận theo hướng đơn giản và đồng đều hơn:tất cả các đối tượng đều được tăng 8%, đồng thời vẫn giữ cơ chế nâng mức tối thiểu đối với nhóm có thu nhập thấp.

Ưu điểm của phương án này là rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu và dễ thực hiện. Tính đồng đều giúp tạo cảm nhận công bằng theo chiều ngang – tức là mọi người cùng được hưởng mức tăng như nhau theo tỷ lệ. Đây cũng là phương án thuận lợi hơn về mặt quản lý, chi trả và truyền thông chính sách.

“Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, phương án 2 lại có một điểm cần cân nhắc: việc tăng đồng đều theo tỷ lệ có thể khiến khoảng cách tuyệt đối giữa người hưởng cao và người hưởng thấp tiếp tục giãn ra. Trong bối cảnh một bộ phận người nghỉ hưu đang có mức hưởng khá thấp, thì chính sách an sinh không chỉ dừng lại ở “công bằng hình thức” mà cần hướng tới“công bằng thực chất”, bà Nga nêu rõ.

Bà Nga cho rằng, khi lựa chọn phương án chính sách, cần đặt trọng tâm vào mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội bền vững và thu hẹp chênh lệch giữa các nhóm đối tượng. Do đó, phương án 1, dù phức tạp hơn, nhưng lại thể hiện rõ tinh thần nhân văn và định hướng ưu tiên đúng đối tượng.

Bày tỏ quan điểm nghiêng về việc lựa chọn phương án 1. Bởi theo bà Nga, đây là phương án có khả năng hỗ trợ thiết thực hơn cho nhóm người hưởng mức thấp, vốn là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước biến động kinh tế. Tuy nhiên, để phương án này phát huy hiệu quả, cần đặc biệt chú trọng đến việc đơn giản hóa quy trình thực hiện, tăng cường hướng dẫn rõ ràng và minh bạch để tránh hiểu nhầm trong xã hội.

Bên cạnh đó, dù lựa chọn phương án nào, một vấn đề rất quan trọng là phải bảo đảm cân đối quỹ bảo hiểm xã hội trong dài hạn. Điều chỉnh lương hưu không chỉ là câu chuyện của hiện tại mà còn liên quan trực tiếp đến tính bền vững của hệ thống an sinh trong tương lai. Vì vậy, cần tiếp tục cải cách chính sách tiền lương, mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội và nâng cao hiệu quả quản lý quỹ.

“Việc điều chỉnh lần này là cần thiết và đúng hướng. Nếu được thiết kế và triển khai tốt, đây không chỉ là một quyết định mang tính kỹ thuật về tài chính, mà còn là một thông điệp chính sách quan trọng: không để người nghỉ hưu bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển của đất nước”, bà Nga nói.

Đồng quan điểm, ông Phạm Minh Huân, nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động thương binh và xã hội (nay là Bộ Nội vụ) cũng bày tỏ quan điểm chọn phương án 1 bởi đa số người nghỉ hưu là lương thấp, cuộc sống trượt giá nên phải quan tâm hơn. Tất nhiên mức tăng còn phải liên quan đến vấn đề quỹ.

Việt Thắng