Tiềm lực quân sự của Vương quốc Anh đang đứng trước nhiều khó khăn

Những biến động an ninh tại châu Âu kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát toàn diện năm 2022 đang đặt tiềm lực quân sự của Anh trước những sức ép ngày càng lớn. Việc London liên tục tăng cường viện trợ quân sự cho Kiev, đồng thời thực hiện các cam kết với NATO và theo đuổi mục tiêu nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu khiến những hạn chế tích tụ nhiều năm trong quân đội và công nghiệp quốc phòng Anh ngày càng bộc lộ rõ.

Điều đáng chú ý là những khó khăn này không chỉ xuất hiện trong các đánh giá từ bên ngoài. Chính Đánh giá Quốc phòng Chiến lược năm 2025 của Chính phủ Anh thừa nhận lực lượng vũ trang nước này đã suy giảm cả về quy mô và mức độ sẵn sàng so với thời kỳ Chiến tranh lạnh.

Tài liệu cho biết quân số thường trực từ hơn 311.000 người thời Chiến tranh lạnh đã giảm xuống chỉ còn hơn 136.000 người trong toàn bộ lực lượng thường trực, trong khi chỉ một bộ phận lực lượng có thể triển khai ngay tại một thời điểm. Đáng chú ý hơn, báo cáo chính thức của Anh thừa nhận kho dự trữ quân sự không đầy đủ và tiếp tục giảm sau những đợt chuyển giao trang bị cho Ukraine.

Anh đẩy mạnh hỗ trợ quân sự cho Ukraine

Ngay từ những giai đoạn đầu của cuộc xung đột, Anh đã trở thành một trong những quốc gia phương Tây tích cực hỗ trợ Ukraine. London không chỉ cung cấp vũ khí, đạn dược và phương tiện quân sự mà còn tham gia huấn luyện binh sĩ Ukraine, thúc đẩy các biện pháp trừng phạt Nga và vận động các nước NATO duy trì viện trợ cho Kiev.

Theo số liệu Chính phủ Anh công bố năm 2026, tổng số cam kết hỗ trợ dành cho Ukraine kể từ khi xung đột bùng phát toàn diện đã lên tới khoảng 25 tỷ bảng Anh, trong đó khoảng 16 tỷ bảng là hỗ trợ quân sự, bao gồm phần đóng góp thông qua khoản vay ERA. Riêng năm 2026, London dự kiến dành tổng cộng khoảng 3,75 tỷ bảng hỗ trợ quân sự cho Ukraine và tiếp tục duy trì cam kết khoảng 3 tỷ bảng mỗi năm trong những năm tiếp theo.

Anh cũng chuyển giao hoặc cam kết cung cấp nhiều loại phương tiện, tên lửa, đạn dược, thiết bị phòng không, máy bay không người lái và các phương tiện tác chiến khác. London đồng thời tham gia đào tạo hơn 63.000 quân nhân Ukraine thông qua Chiến dịch Interflex.

Như vậy, xét cả về tài chính, trang bị và nguồn lực huấn luyện, mức độ tham gia của Anh là đáng kể. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng viện trợ quân sự không đồng nghĩa với việc London đã chuyển “toàn bộ” kho vũ khí cho Ukraine. Anh vẫn duy trì lực lượng hạt nhân chiến lược, hải quân, không quân và lực lượng lục quân phục vụ yêu cầu phòng thủ quốc gia và nghĩa vụ NATO.

Vấn đề đáng quan tâm hơn nằm ở chỗ một số loại trang bị và đạn dược vốn đã có số lượng hạn chế lại được chuyển giao trong thời điểm khả năng bổ sung của ngành công nghiệp quốc phòng chưa theo kịp yêu cầu mới.

Kho dự trữ vũ khí bộc lộ những hạn chế

Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất hiện nay của quân đội Anh là chiều sâu của kho dự trữ. Đánh giá Quốc phòng Chiến lược 2025 của Anh thừa nhận tình trạng “rỗng hóa” một phần năng lực tác chiến sau nhiều năm ưu tiên những hệ thống công nghệ cao nhưng số lượng hạn chế. Tài liệu này đặc biệt chỉ ra rằng kho dự trữ chưa đáp ứng yêu cầu và tiếp tục bị giảm do việc chuyển giao vật tư, trang bị cho Ukraine.

Đây là vấn đề có ý nghĩa chiến lược. Chiến sự tại Ukraine cho thấy một cuộc xung đột cường độ cao giữa các lực lượng quân sự lớn có mức tiêu hao đạn pháo, tên lửa, phương tiện bay không người lái và trang bị quân sự rất cao. Một quân đội hiện đại không chỉ cần những hệ thống vũ khí tiên tiến mà còn phải có khả năng duy trì chiến đấu trong thời gian dài.

Trong nhiều thập niên sau Chiến tranh lạnh, quân đội Anh cũng như nhiều nước châu Âu được tổ chức chủ yếu để thực hiện các chiến dịch quy mô hạn chế. Mô hình này phù hợp với môi trường an ninh trước đây nhưng bộc lộ những hạn chế khi châu Âu một lần nữa phải tính tới khả năng xảy ra xung đột cường độ cao và kéo dài.

Bởi vậy, London hiện phải thực hiện cùng lúc hai nhiệm vụ: tiếp tục hỗ trợ Ukraine và khôi phục kho dự trữ cho chính quân đội Anh. Hai yêu cầu này tạo ra sức ép rất lớn đối với ngân sách cũng như ngành công nghiệp quốc phòng.

Lực lượng lục quân thu hẹp

Một khó khăn khác là quy mô quân đội. Sau nhiều thập niên cắt giảm quốc phòng, quân số Anh hiện thấp hơn đáng kể so với thời Chiến tranh lạnh. Đặc biệt, lục quân Anh đang phải giải quyết đồng thời vấn đề tuyển quân, duy trì nhân lực, huấn luyện và hiện đại hóa trang bị.

Đánh giá Quốc phòng Chiến lược của Anh cho rằng lục quân cần hướng tới một lực lượng gồm ít nhất 100.000 quân nhân thường trực và dự bị, trong đó tối thiểu 73.000 quân thường trực. Chính việc phải đặt ra yêu cầu củng cố lực lượng cho thấy London nhận thức rõ hạn chế về quy mô hiện tại.

Không chỉ thiếu về số lượng, quân đội Anh còn đứng trước bài toán cân bằng giữa nhân lực và công nghệ. Những hệ thống vũ khí mới ngày càng đắt đỏ, yêu cầu đội ngũ kỹ thuật có trình độ cao, trong khi chiến tranh hiện đại lại cho thấy số lượng lực lượng và khả năng bù đắp tổn thất vẫn giữ vai trò quan trọng.

Khó khăn trong bổ sung trang bị

Một số hệ thống vũ khí chủ lực của lục quân Anh đã được chuyển cho Ukraine. Chính Đánh giá Quốc phòng Chiến lược 2025 đề cập việc các năng lực như xe tăng Challenger 2, pháo tự hành AS90 và đạn dược đã được viện trợ cho Ukraine trong bối cảnh quân đội Anh đang tiến hành quá trình tái trang bị.

Điều đó đặt ra bài toán về khoảng trống năng lực trong thời kỳ chuyển tiếp. Một hệ thống vũ khí được đưa khỏi biên chế có thể chuyển giao tương đối nhanh, nhưng để sản xuất hệ thống thay thế, xây dựng dây chuyền công nghiệp, đào tạo kíp chiến đấu và đưa trang bị mới đạt trạng thái sẵn sàng chiến đấu thường cần nhiều năm.

Bởi vậy, London đang phải đẩy nhanh các chương trình tái trang bị và hiện đại hóa, đồng thời tăng năng lực sản xuất đạn dược trong nước. Chính phủ Anh đã công bố kế hoạch đầu tư 1,5 tỷ bảng xây dựng ít nhất sáu nhà máy sản xuất đạn dược và vật liệu năng lượng, đồng thời dự kiến mua tới 7.000 vũ khí tầm xa do Anh sản xuất. Những khoản đầu tư này cho thấy London đang tìm cách khắc phục những hạn chế đã tích tụ trong nhiều năm.

Công nghiệp quốc phòng chưa theo kịp yêu cầu mới

Xung đột Ukraine cũng đặt ra một câu hỏi lớn đối với Anh và nhiều nước NATO: Trong một cuộc chiến kéo dài, ngành công nghiệp quốc phòng có đủ khả năng bổ sung lượng vũ khí bị tiêu hao hay không?

Trong thời bình, sản xuất quốc phòng thường dựa trên những đơn đặt hàng dài hạn và quy mô tương đối hạn chế. Nhưng chiến tranh cường độ cao đòi hỏi một mô hình hoàn toàn khác: sản xuất liên tục với số lượng lớn, có khả năng tăng công suất trong thời gian ngắn.

Chính giới quốc phòng Anh đã nhận thấy hạn chế này. Đánh giá Quốc phòng Chiến lược đề nghị xây dựng năng lực sản xuất đạn dược ở trạng thái “luôn hoạt động”, cho phép nhanh chóng tăng sản lượng nếu xảy ra khủng hoảng hoặc chiến tranh. London cũng muốn khôi phục dự trữ đạn, phụ tùng và nhiên liệu.

Điều này cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở số lượng vũ khí đã chuyển cho Ukraine mà sâu xa hơn là năng lực tái sản xuất và bổ sung kho dự trữ sau nhiều thập niên đầu tư chưa tương xứng với yêu cầu của một cuộc chiến tranh quy mô lớn.

Sức mạnh quân sự của Vương quốc Anh đang bị đặt dấu hỏi lớn

Gánh nặng ngân sách ngày càng tăng

Khôi phục tiềm lực quân sự đòi hỏi nguồn tài chính rất lớn. Anh vừa phải duy trì lực lượng hạt nhân chiến lược, đóng tàu chiến mới, phát triển tàu ngầm, hiện đại hóa không quân, tái trang bị lục quân, đầu tư vào không gian, tác chiến mạng, trí tuệ nhân tạo và máy bay không người lái; vừa phải tăng dự trữ đạn dược và tiếp tục viện trợ Ukraine.

Tháng 6-2026, Chính phủ Anh công bố Kế hoạch Đầu tư Quốc phòng với khoảng 298 tỷ bảng dành cho quốc phòng trong bốn năm. Một trong những mục tiêu quan trọng là khôi phục khả năng sẵn sàng chiến đấu và tái xây dựng kho đạn dược.

Những khoản đầu tư quy mô lớn cho thấy London quyết tâm củng cố quân đội. Nhưng mặt khác, chính nhu cầu phải đầu tư mạnh như vậy cũng phản ánh quy mô những vấn đề cần khắc phục. Đây là một cuộc chạy đua giữa yêu cầu chiến lược và khả năng nguồn lực.

NATO vừa là điểm tựa, vừa tạo thêm cam kết

Anh là một thành viên chủ chốt của NATO và coi liên minh này là nền tảng của chính sách an ninh quốc gia. Vì vậy, sẽ không chính xác nếu coi Anh chỉ đơn thuần là “đồng lõa” với NATO; trên thực tế, London là một trong những nước trực tiếp tham gia hoạch định đường lối và xây dựng năng lực của liên minh.

Tuy nhiên, vai trò đó cũng kéo theo những nghĩa vụ lớn. Anh phải duy trì lực lượng phục vụ các kế hoạch phòng thủ tập thể tại châu Âu, bảo vệ Bắc Đại Tây Dương, duy trì năng lực răn đe hạt nhân, đồng thời thực hiện những nhiệm vụ bên ngoài khu vực châu Âu.

Trong khi đó, nguồn lực quân sự không phải vô hạn. Nếu phần lớn lực lượng có khả năng triển khai được ưu tiên cho NATO tại châu Âu, khả năng đồng thời duy trì hiện diện quân sự ở những khu vực khác sẽ chịu sức ép. Chính tài liệu quốc phòng Anh cũng thừa nhận rằng nếu phần lớn năng lực triển khai của lục quân dành cho NATO, khả năng hỗ trợ những nhiệm vụ khác có thể bị hạn chế.

Không thể quy mọi khó khăn cho việc viện trợ Ukraine

Dù viện trợ Ukraine làm gia tăng sức ép đối với kho vũ khí của Anh, sẽ không đầy đủ nếu cho rằng đây là nguyên nhân duy nhất khiến quân đội Anh gặp khó khăn. Những vấn đề căn bản đã hình thành từ nhiều năm trước.

Sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, Anh liên tục thu hẹp quy mô lực lượng và giảm tỷ trọng chi tiêu quốc phòng. Theo Đánh giá Quốc phòng Chiến lược, chi tiêu quốc phòng Anh từng tương đương khoảng 4,1% GDP năm 1989 nhưng sau đó giảm mạnh. Quy mô lực lượng thường trực cũng giảm tương ứng.

Bên cạnh đó là những vấn đề về mua sắm quốc phòng, chi phí chương trình tăng, thời gian triển khai kéo dài, năng lực sản xuất bị thu hẹp và sự phụ thuộc ngày càng lớn vào những hệ thống công nghệ cao có giá thành đắt đỏ.

Xung đột Ukraine không tạo ra toàn bộ những vấn đề ấy. Nó làm những điểm yếu tồn tại từ trước bộc lộ rõ hơn.

Bài toán khôi phục sức mạnh quân sự

Trong những năm tới, Anh sẽ phải giải quyết một bài toán không đơn giản. Một mặt, London tuyên bố tiếp tục hỗ trợ Ukraine và tăng cường vai trò trong hệ thống phòng thủ châu Âu. Mặt khác, Anh phải tái xây dựng chính lực lượng của mình.

Điều này đòi hỏi tăng quân số, nâng khả năng tuyển quân và giữ chân nhân lực; khôi phục kho dự trữ đạn dược; mở rộng năng lực công nghiệp quốc phòng; rút ngắn thời gian mua sắm; phát triển máy bay không người lái, trí tuệ nhân tạo và vũ khí tự động; đồng thời tiếp tục duy trì những chương trình chiến lược có chi phí rất lớn.

Chính phủ Anh đã bắt đầu chuyển hướng mạnh sang mục tiêu “sẵn sàng tác chiến”, xây dựng thêm các nhà máy đạn dược và dành hơn 5 tỷ bảng cho máy bay không người lái và các hệ thống tự động.

Tuy nhiên, tiền không thể ngay lập tức chuyển hóa thành sức mạnh quân sự. Một nhà máy cần thời gian xây dựng. Một dây chuyền sản xuất tên lửa cần đội ngũ kỹ sư và chuỗi cung ứng. Một đơn vị quân đội mới cần nhiều năm tuyển dụng, đào tạo và huấn luyện. Kho đạn dược chiến lược cũng không thể bổ sung chỉ trong vài tháng.

Do đó, quá trình phục hồi sức mạnh quân sự của Anh sẽ là nhiệm vụ lâu dài và tốn kém.

Những giới hạn của chính sách dựa vào sức mạnh quân sự

Diễn biến tại Ukraine tiếp tục cho thấy một thực tế: Trong xung đột hiện đại, không một quốc gia nào có nguồn lực quân sự vô hạn. Những vũ khí hiện đại có thể tạo ra ưu thế nhất định trên chiến trường, nhưng không thể tự mình quyết định toàn bộ cục diện chính trị và quân sự.

Viện trợ từ bên ngoài cũng khó có thể thay thế hoàn toàn các điều kiện kinh tế, nhân lực, công nghiệp quốc phòng và khả năng huy động nguồn lực của chính các bên tham chiến. Đối với Anh, việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine đồng thời tái thiết quân đội sẽ khiến sức ép ngân sách và công nghiệp quốc phòng còn kéo dài.

Vì vậy, điều cần thiết đối với các nước liên quan không chỉ là tăng thêm vũ khí mà còn phải thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao, tìm kiếm những điều kiện có thể đưa các bên trở lại đối thoại, hướng tới chấm dứt xung đột trên cơ sở Hiến chương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế, tôn trọng độc lập, chủ quyền và lợi ích an ninh chính đáng của các quốc gia.

Thay lời kết

Thực trạng quân đội Anh hiện nay phản ánh một nghịch lý của an ninh châu Âu: Trong khi yêu cầu quân sự ngày càng tăng thì nền tảng lực lượng và công nghiệp được hình thành trong nhiều thập niên hòa bình lại chưa thể nhanh chóng thích nghi với một môi trường an ninh mới.

Việc London viện trợ khối lượng lớn trang bị và nguồn lực cho Ukraine đã góp phần làm giảm thêm một số kho dự trữ vốn đã hạn chế. Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của những khó khăn hiện nay còn nằm ở hàng chục năm thu hẹp lực lượng, giảm dự trữ, những bất cập trong mua sắm quốc phòng và năng lực sản xuất chưa được chuẩn bị cho chiến tranh cường độ cao kéo dài.

Bởi vậy, Anh hiện đứng trước yêu cầu vừa phải thực hiện các cam kết với Ukraine và NATO, vừa phải khôi phục kho vũ khí, mở rộng công nghiệp quốc phòng và hiện đại hóa lực lượng của chính mình. Đó là nhiệm vụ cần nguồn tài chính khổng lồ và không thể hoàn thành trong một sớm một chiều.

Cuộc xung đột Nga - Ukraine một lần nữa cho thấy chạy đua vũ trang và kéo dài đối đầu luôn đi kèm những cái giá lớn về kinh tế, xã hội và an ninh. Vũ khí có thể tạo sức mạnh răn đe, nhưng giải pháp lâu dài cho những bất đồng giữa các quốc gia vẫn phải được tìm kiếm bằng đối thoại và các biện pháp hòa bình.

Đối với cộng đồng quốc tế, ưu tiên cần hướng tới là ngăn xung đột tiếp tục mở rộng, giảm thiểu tổn thất cho dân thường và tạo dựng một môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.