Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Giá trị lớn nhất phải là niềm tin của người dân vào tương lai đô thị

Đây là lần đầu tiên Thủ đô công bố một quy hoạch có tầm nhìn dài tới một thế kỷ, đánh dấu bước chuyển từ tư duy quản lý đô thị theo từng giai đoạn ngắn sang cách tiếp cận phát triển liên tục cho nhiều thế hệ.

Nếu nhìn ở góc độ quản lý nhà nước, đây là một cột mốc quan trọng.

Nhưng nếu nhìn từ góc độ người dân, câu hỏi lớn nhất lại rất đời thường: Quy hoạch 100 năm sẽ làm thay đổi cuộc sống hôm nay và ngày mai như thế nào?

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt được Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh tại hội nghị. Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, quy hoạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa bằng hành động. Thành phố đưa ra bốn cam kết lớn, từ cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, bảo đảm công khai minh bạch thông tin, sử dụng hiệu quả đầu tư công để dẫn dắt đầu tư xã hội, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đến xây dựng môi trường đầu tư ổn định, có khả năng dự báo và lấy hiệu quả thực chất làm thước đo. Động lực đột phá từ thể chế cùng không gian phát triển mới từ quy hoạch sẽ trở thành bệ phóng để hiện thực hóa khát vọng xây dựng Hà Nội trở thành nơi hội tụ tri thức, công nghệ; người dân được sống trong môi trường văn minh, an toàn, đáng sống và hạnh phúc.

Và cũng trong Hội nghị công bố, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, sự kiện hôm nay không chỉ công bố một bản quy hoạch, mà còn phát đi thông điệp về quyết tâm hành động, thể hiện rõ quyết tâm chính trị của thành phố, đúng với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm “Hà Nội đã nói là làm, làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng phát biểu tại hội nghị. Ảnh: HNM.

Đằng sau những cam kết ấy là một thay đổi đáng chú ý trong tư duy quy hoạch. Trong nhiều thập niên, Hà Nội thường phát triển theo áp lực của từng giai đoạn: dân số tăng đến đâu mở đường đến đó, ùn tắc xuất hiện mới bổ sung hạ tầng, đô thị lan rộng rồi mới tìm cách bố trí trường học, bệnh viện hay không gian công cộng. Cách phát triển này khiến chi phí xã hội ngày càng lớn vì nhiều công trình phải điều chỉnh hoặc giải phóng mặt bằng sau khi khu dân cư đã hình thành.

Quy hoạch tầm nhìn 100 năm lựa chọn hướng đi ngược lại: xác lập trước cấu trúc phát triển rồi mới từng bước hiện thực hóa bằng các dự án đầu tư. Nói cách khác, đây là "bản thiết kế" của tương lai chứ không phải danh mục công trình sẽ xây ngay.

Điểm đáng chú ý đầu tiên là sự thay đổi mô hình phát triển đô thị. Hà Nội định hướng phát triển theo mô hình đa trung tâm thay vì tiếp tục tập trung mọi chức năng vào khu vực lõi lịch sử. Điều này có ý nghĩa rất lớn đối với người dân. Khi việc làm, trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại và các dịch vụ công được phân bổ rộng hơn, áp lực dồn về khu vực Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa hay Hai Bà Trưng sẽ giảm dần. Quãng đường đi làm ngắn hơn, chi phí đi lại giảm và chất lượng sống được cải thiện nếu hệ thống giao thông công cộng phát triển đồng bộ.

Một thay đổi khác là vai trò của sông Hồng. Trong nhiều năm, dòng sông chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ phòng chống lũ hoặc khai thác đất đai. Lần này, quy hoạch đặt sông Hồng vào vị trí là trục cảnh quan và phát triển trung tâm của Thủ đô. Điều đó đồng nghĩa với việc không gian ven sông sẽ không chỉ là nơi xây dựng công trình mà còn hướng tới các giá trị sinh thái, văn hóa và công cộng.

Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những vấn đề xã hội rất lớn. Hàng chục nghìn hộ dân sinh sống dọc hai bên sông sẽ đặc biệt quan tâm tới lộ trình triển khai, chính sách bồi thường, tái định cư và bảo tồn các thiết chế văn hóa như đình, chùa, làng cổ. Đây sẽ là một trong những phép thử quan trọng đối với năng lực thực thi quy hoạch của thành phố.

Một nội dung khác ít được công chúng chú ý nhưng có ảnh hưởng lâu dài là phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Tư duy này không chỉ dừng ở việc xây thêm các tuyến metro.

Điều quan trọng hơn là hình thành các khu dân cư, thương mại, dịch vụ, văn phòng xung quanh nhà ga để người dân có thể tiếp cận phần lớn nhu cầu sinh hoạt bằng phương tiện công cộng hoặc đi bộ. Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào xe máy và ô tô cá nhân, đồng thời làm thay đổi cấu trúc thị trường bất động sản của Thủ đô trong nhiều thập niên tới.

Bên cạnh không gian trên mặt đất, quy hoạch cũng dành sự quan tâm đáng kể tới không gian ngầm. Đối với một đô thị có mật độ dân cư cao như Hà Nội, việc phát triển hệ thống giao thông ngầm, bãi đỗ xe ngầm, hạ tầng kỹ thuật ngầm và không gian thương mại dưới lòng đất không chỉ giúp tiết kiệm quỹ đất mà còn nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước áp lực dân số ngày càng tăng. Đây là xu hướng mà nhiều thành phố lớn trên thế giới đã theo đuổi trong nhiều thập niên.

Một giá trị khác của quy hoạch là tính dự báo. Trong phát biểu tại hội nghị, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng khẳng định Hà Nội sẽ xây dựng môi trường đầu tư "công khai, minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao", đồng thời cam kết mọi nhà đầu tư được tiếp cận thông tin bình đẳng và được bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp.

Tầm nhìn 100 năm là sự thay đổi tư duy lớn

Thông điệp này không chỉ dành cho doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa với từng hộ dân. Một bản quy hoạch ổn định giúp người dân biết khu vực mình đang sinh sống sẽ phát triển theo hướng nào; giúp hạn chế đầu tư theo tin đồn; giảm nguy cơ phát sinh các khu vực quy hoạch kéo dài không rõ lộ trình; đồng thời tạo cơ sở để các quyết định mua nhà, xây dựng hay đầu tư có tính chắc chắn hơn.

Tại hội nghị, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cũng nhấn mạnh rằng việc công bố quy hoạch là điểm khởi đầu cho quá trình tổ chức thực hiện, trong bối cảnh Hà Nội đã hội tụ các điều kiện để bước vào một giai đoạn phát triển mới. Hội nghị được tổ chức đồng thời với xúc tiến đầu tư, cho thấy mục tiêu của thành phố không chỉ là công bố một văn kiện quy hoạch mà còn hướng tới huy động nguồn lực xã hội để hiện thực hóa quy hoạch đó.

Dẫu vậy, quy hoạch dù có tầm nhìn một thế kỷ vẫn chỉ là khung định hướng. Điều quyết định thành công sẽ là cách triển khai trong từng năm, từng nhiệm kỳ. Người dân sẽ không đánh giá quy hoạch bằng những bản đồ 3D hay sa bàn trưng bày tại bảo tàng, mà bằng những thay đổi cụ thể trong cuộc sống: đường có bớt tắc hay không, trường học có đủ chỗ, bệnh viện có giảm quá tải, không gian xanh có nhiều hơn, việc di dời và tái định cư có công bằng, minh bạch hay không.

Người dân Hà Nội rất quan tâm đến việc Thành phố đã mở không gian trưng bày quy hoạch tại Bảo tàng Hà Nội, kết hợp sa bàn, phim tư liệu 3D và hệ thống tra cứu quy hoạch thử nghiệm để người dân tiếp cận trực tiếp các định hướng phát triển. Đây là bước đi thể hiện nỗ lực tăng cường tính công khai và minh bạch trong công tác quy hoạch – yếu tố nhiều năm qua luôn được xã hội quan tâm.

Lịch sử phát triển của các đô thị lớn trên thế giới cho thấy, không có thành phố hiện đại nào được xây dựng chỉ trong một nhiệm kỳ hay một thế hệ. Washington D.C., Paris, London hay Singapore đều kiên trì theo đuổi những quy hoạch có tầm nhìn hàng chục, thậm chí hàng trăm năm, nhưng thành công của họ không đến từ bản quy hoạch trên giấy mà từ sự nhất quán trong thực thi.

Đối với Hà Nội, cột mốc 100 năm vì thế không phải lời hứa về việc mọi công trình sẽ hoàn thành trong một thế kỷ. Giá trị lớn nhất của bản quy hoạch nằm ở chỗ nó xác lập một hướng đi đủ dài để các quyết định hôm nay không trở thành gánh nặng cho ngày mai.

Quan trọng hơn cả nếu những cam kết về minh bạch, cải cách, lấy người dân làm trung tâm được thực hiện đúng như những gì lãnh đạo thành phố công bố, thì quy hoạch này không chỉ là bản thiết kế của một đô thị tương lai, mà còn có thể trở thành nền tảng cho một niềm tin mới của người dân vào sự phát triển bền vững của Thủ đô.