Nga tố cáo châu Âu cản trở quá trình đàm phán hoà bình với Ukraina

Phát biểu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 26/9/2026 theo giờ New York, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cáo buộc các nước châu Âu đang tìm cách cản trở những nỗ lực nhằm đạt được một giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột Ukraine. Đây là lập trường từ phía Moskva. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) khẳng định ủng hộ các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh, nhưng cho rằng một nền hòa bình lâu dài phải tôn trọng chủ quyền, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine.

Những tuyên bố trái chiều cho thấy con đường tiến tới một giải pháp chính trị cho cuộc xung đột vẫn còn nhiều trở ngại. Đằng sau bất đồng về các điều kiện ngừng bắn là những khác biệt lớn hơn liên quan đến cấu trúc an ninh châu Âu, vấn đề lãnh thổ, bảo đảm an ninh cho Ukraine, quan hệ Nga - NATO, các biện pháp trừng phạt và vị trí của Ukraine trong trật tự an ninh châu Âu sau chiến tranh.

Những cáo buộc mới từ Moskva

Phát biểu trước Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 26/9, Ngoại trưởng Sergei Lavrov cho rằng các nước châu Âu đang “làm mọi thứ” để cản trở những nỗ lực giải quyết cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine. Tuyên bố được đưa ra chỉ vài ngày sau khi ông Lavrov phát biểu tại phiên họp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về tình hình Ukraine, trong đó nhấn mạnh Moskva vẫn sẵn sàng tiến hành đàm phán nhằm hướng tới một nền hòa bình lâu dài.

Theo lập luận của Nga, vấn đề Ukraine không thể được giải quyết đơn thuần bằng một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời mà phải xử lý những vấn đề Moskva coi là “nguyên nhân gốc rễ” của cuộc xung đột. Nga nhiều lần gắn nội dung này với những vấn đề an ninh rộng lớn hơn tại châu Âu và quan hệ giữa Nga với NATO.

Trong các tuyên bố gần đây, Moskva đồng thời phát đi hai thông điệp: Nga sẵn sàng đối thoại về một giải pháp chính trị, nhưng chưa chấp nhận dừng các hoạt động quân sự chỉ để tạo ra một khoảng ngừng chiến nếu chưa có thỏa thuận về những vấn đề căn bản. Ngày 23/9, ông Lavrov tiếp tục nhấn mạnh Nga sẵn sàng đàm phán để hướng tới hòa bình dài hạn, trong khi hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn.

Điều này phản ánh một trong những nghịch lý lớn nhất của tiến trình hòa bình Ukraine hiện nay: các bên đều tuyên bố ủng hộ hòa bình và đối thoại, nhưng cách hiểu về những điều kiện để đạt được hòa bình lại khác nhau đáng kể.

Châu Âu bác bỏ cách tiếp cận của Nga

Ở chiều ngược lại, lập trường chính thức của EU không thừa nhận cáo buộc rằng châu Âu đang tìm cách phá hoại tiến trình hòa bình.

Ngày 23/9, trong phát biểu tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa khẳng định EU ủng hộ các nỗ lực nhằm chấm dứt chiến tranh, đồng thời nhấn mạnh một giải pháp lâu dài phải tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và quyền lựa chọn tương lai của Ukraine, phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc.

Quan điểm này nhất quán với các kết luận trước đó của Hội đồng châu Âu. Tại cuộc họp tháng 6/2026, lãnh đạo EU khẳng định ủng hộ một nền hòa bình “toàn diện, công bằng và lâu dài”, đồng thời cho rằng tiến trình hòa bình không thể được quyết định mà không có Ukraine. EU cũng kêu gọi Nga chấp nhận một lệnh ngừng bắn và tham gia các cuộc đàm phán thực chất.

Bởi vậy, giữa Moskva và các thủ đô châu Âu tồn tại sự khác biệt không chỉ về biện pháp mà còn về trình tự giải quyết xung đột.

Phía Nga nhấn mạnh cần xử lý đồng thời các nguyên nhân chính trị và an ninh sâu xa trước khi hình thành một thỏa thuận cuối cùng. Trong khi đó, EU đặt trọng tâm vào chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Ukraine, bảo đảm an ninh lâu dài cho Kiev và nguyên tắc biên giới không thể bị thay đổi bằng vũ lực.

Sự khác biệt này khiến ngay cả khái niệm “hòa bình” cũng đang được các bên tiếp cận từ những góc độ khác nhau.

Đàm phán vẫn có những khoảng trống lớn

Một tín hiệu đáng chú ý là các kênh ngoại giao chưa hoàn toàn đóng lại.

Ngoại trưởng Lavrov gần đây cho biết Nga sẵn sàng tham gia các cuộc đàm phán song phương hoặc ba bên nếu các bên liên quan thể hiện thiện chí. Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng đề cập khả năng tổ chức đàm phán ba bên Nga - Ukraine - Mỹ tại một nước thứ ba.

Ngày 20/9, ông Zelensky cho biết đã trao đổi với Tổng thống Mỹ Donald Trump và hai bên thống nhất gặp nhau tại New York bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc. Tổng thống Ukraine gọi hòa bình là ưu tiên hàng đầu và cho biết Kiev đang thảo luận với phía Mỹ về các bước giảm leo thang cũng như những vấn đề liên quan đến an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo vệ tính mạng con người.

Những động thái này cho thấy ngoại giao vẫn đang được duy trì. Tuy nhiên, từ việc giữ các kênh đối thoại đến một thỏa thuận hòa bình hoàn chỉnh vẫn là một khoảng cách rất xa.

Có ít nhất bốn nhóm vấn đề khó có thể được giải quyết trong thời gian ngắn.

Trước hết là vấn đề lãnh thổ. Đây là một trong những bất đồng căn bản nhất giữa Nga và Ukraine. Kiev cùng EU nhấn mạnh nguyên tắc chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ trong các đường biên giới được quốc tế công nhận. Nga có lập trường khác đối với các vùng lãnh thổ mà Moskva tuyên bố sáp nhập. Khi chưa tìm được công thức có thể đưa các bên trở lại bàn thương lượng thực chất, vấn đề lãnh thổ tiếp tục là trở ngại lớn.

Thứ hai là bảo đảm an ninh cho Ukraine. Kiev yêu cầu những bảo đảm đủ mạnh để ngăn ngừa nguy cơ xung đột tái diễn. EU cũng nhấn mạnh rằng một nền hòa bình lâu dài cần đi kèm những bảo đảm an ninh đáng tin cậy. Trong khi đó, Nga từ lâu phản đối việc cơ sở hạ tầng quân sự của NATO tiến sát biên giới Nga. Hai yêu cầu này hiện chưa tìm được điểm giao thoa rõ ràng.

Thứ ba là trừng phạt kinh tế và quan hệ Nga - phương Tây. Ngày 22/9/2026, Hội đồng EU tiếp tục gia hạn các biện pháp hạn chế đối với hơn 3.000 cá nhân và thực thể liên quan đến vấn đề Ukraine. EU tuyên bố sẽ tiếp tục gây sức ép nhằm thúc đẩy Nga tham gia những cuộc đàm phán hòa bình mà EU coi là có ý nghĩa.

Moskva lại coi chính sách trừng phạt và hỗ trợ quân sự cho Kiev là bằng chứng cho thấy châu Âu chưa thay đổi cách tiếp cận đối với Nga.

Thứ tư là cơ chế bảo đảm thực thi một thỏa thuận trong tương lai. Ngay cả khi đạt được ngừng bắn, các câu hỏi về giám sát đường tiếp xúc, lực lượng quốc tế, trao đổi tù binh, các khu vực phi quân sự, tái thiết Ukraine, dỡ bỏ từng phần các biện pháp trừng phạt và bảo đảm không tái diễn xung đột vẫn cần được giải quyết.

Vai trò ngày càng quan trọng của Mỹ

Trong bối cảnh Nga và châu Âu tiếp tục bất đồng sâu sắc, vai trò trung gian và tác động chính trị của Mỹ càng trở nên đáng chú ý.

Washington có quan hệ đồng minh chặt chẽ với châu Âu, đồng thời duy trì khả năng tiếp xúc trực tiếp với Moskva. Vì thế, bất kỳ tiến trình ngoại giao lớn nào liên quan đến Ukraine khó có thể tách rời vai trò của Mỹ.

Các cuộc tiếp xúc Nga - Mỹ, Mỹ - Ukraine cũng như ý tưởng về đàm phán ba bên cho thấy Washington có khả năng trở thành một mắt xích quan trọng nếu các bên tiến tới thương lượng thực chất.

Tuy nhiên, một thỏa thuận giữa các nước lớn nếu không tính đầy đủ tới lợi ích và những quan ngại an ninh của Ukraine và các nước châu Âu cũng khó tạo dựng được sự ổn định bền vững. Ngược lại, nếu châu Âu, Nga, Ukraine và Mỹ không thu hẹp được khác biệt về những nguyên tắc căn bản, tiến trình ngoại giao có nguy cơ tiếp tục rơi vào tình trạng đàm phán từng phần trong khi chiến sự vẫn kéo dài.

Do đó, thách thức không chỉ là đưa Nga và Ukraine trở lại bàn đàm phán mà còn phải xây dựng được một khuôn khổ trong đó Mỹ, EU và các bên liên quan có thể tham gia theo cách không làm gia tăng thêm mâu thuẫn.

Cuộc đấu về cách định hình một trật tự an ninh mới

Nhìn rộng hơn, những tranh cãi hiện nay cho thấy xung đột Ukraine đã vượt ra ngoài khuôn khổ quan hệ Nga - Ukraine. Đây còn là cuộc khủng hoảng liên quan đến cấu trúc an ninh châu Âu sau Chiến tranh lạnh.

Moskva muốn những quan ngại an ninh của Nga được đưa vào bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào. Ukraine muốn có những bảo đảm đủ mạnh để bảo vệ chủ quyền và an ninh lâu dài. Các nước EU muốn bảo đảm rằng một thỏa thuận hòa bình không tạo tiền lệ cho việc thay đổi biên giới bằng vũ lực.

Vì vậy, những gì đang diễn ra không đơn giản là tranh luận về việc “ai muốn hòa bình hơn ai”. Mỗi bên đang đưa ra những điều kiện và nguyên tắc riêng cho một trật tự sau chiến tranh.

Chính sự khác biệt đó giải thích tại sao một thỏa thuận ngừng bắn, dù rất quan trọng về mặt nhân đạo, chưa chắc tự động dẫn đến hòa bình lâu dài. Nếu ngừng bắn mà không giải quyết được những nguyên nhân gây bất đồng, nguy cơ xung đột tái diễn vẫn tồn tại. Nhưng nếu các bên đặt quá nhiều điều kiện tiên quyết trước khi ngừng bắn, chiến sự có thể tiếp tục kéo dài và gây thêm tổn thất.

Đây là bài toán khó mà ngoại giao quốc tế đang phải giải quyết.

Quan hệ giữa Nga và EU chưa bao giờ hàn gắn

Cần tạo không gian cho đối thoại

Sau hơn bốn năm rưỡi xung đột, hậu quả của chiến tranh đối với người dân, kinh tế và an ninh khu vực vẫn rất lớn. Bởi vậy, việc duy trì các kênh tiếp xúc và từng bước xây dựng lòng tin có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Trong điều kiện một thỏa thuận hòa bình toàn diện chưa thể đạt được ngay, các bên có thể tìm kiếm tiến triển trong những lĩnh vực ít gây tranh cãi hơn như trao đổi tù binh, bảo vệ dân thường, bảo đảm an toàn các cơ sở hạt nhân, hạn chế tấn công cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng, duy trì an ninh lương thực, xây dựng các cơ chế liên lạc nhằm giảm nguy cơ tính toán sai và leo thang ngoài ý muốn.

Những bước đi như vậy không thể thay thế một giải pháp chính trị, nhưng có thể tạo môi trường thuận lợi hơn cho các cuộc thương lượng lớn.

Liên hợp quốc cùng các quốc gia có quan hệ với cả Nga và Ukraine cũng có thể tiếp tục phát huy vai trò cầu nối.

Một tiến trình hòa bình bền vững cần dựa trên đối thoại, luật pháp quốc tế và các cơ chế đủ tin cậy để bảo đảm những cam kết đạt được trên bàn đàm phán được thực hiện trên thực tế.

Con đường hòa bình còn nhiều chông gai

Cáo buộc mới của Nga đối với châu Âu một lần nữa phản ánh mức độ thiếu lòng tin giữa Moskva và phương Tây.

Tuy nhiên, cáo buộc của Nga và tuyên bố của EU cần được nhìn nhận như những lập trường khác nhau của các bên trong cuộc xung đột, chứ chưa thể coi là bằng chứng tự thân cho thấy một bên duy nhất chịu trách nhiệm về tình trạng đình trệ ngoại giao.

Thực tế cho thấy tiến trình hòa bình đang bị chi phối bởi một mạng lưới vấn đề phức tạp, từ chiến sự trên thực địa, lãnh thổ, bảo đảm an ninh, trừng phạt, viện trợ quân sự, quan hệ Nga - NATO đến tương lai của cấu trúc an ninh châu Âu.

Điểm đáng chú ý là cánh cửa ngoại giao chưa đóng lại.

Nga tiếp tục tuyên bố sẵn sàng thương lượng; Ukraine coi tiến trình hòa bình là một ưu tiên; Mỹ duy trì tiếp xúc với các bên; EU cũng tuyên bố ủng hộ các nỗ lực ngoại giao, dù điều kiện của các bên hiện vẫn khác biệt đáng kể.

Trong hoàn cảnh đó, điều cộng đồng quốc tế cần là tạo ra những điều kiện thực tế để các bên từng bước thu hẹp bất đồng, thay vì gia tăng đối đầu về ngôn từ.

Một nền hòa bình bền vững khó có thể hình thành chỉ bằng sức ép quân sự, cũng không thể đạt được chỉ bằng những tuyên bố ngoại giao.

Kinh nghiệm của nhiều cuộc xung đột cho thấy những vấn đề phức tạp nhất cuối cùng vẫn phải được giải quyết trên bàn đàm phán.

Con đường ấy đối với Ukraine còn dài và đầy chông gai.

Nhưng trong bối cảnh tổn thất tiếp tục gia tăng, việc duy trì đối thoại, kiềm chế leo thang và tìm kiếm những điểm đồng thuận tối thiểu vẫn là những bước cần thiết để từng bước đưa các bên từ chiến trường trở lại bàn đàm phán, hướng tới một giải pháp hòa bình có thể duy trì lâu dài.