Iran tuyên bố chữ ký của Tổng thống Donald Trump là vô giá trị, khẳng định không còn niềm tin vào Mỹ

Phát biểu cứng rắn ấy không chỉ thể hiện thái độ phẫn nộ của Tehran trước những hành động mà Iran cho là Washington đã phá vỡ cam kết, mà còn phản ánh một thực tế đáng lo ngại hơn: lòng tin chiến lược giữa Mỹ và Iran dường như đã chạm đáy, trong khi cánh cửa đối thoại ngày càng bị thu hẹp bởi tiếng súng, tên lửa, các biện pháp phong tỏa và những tuyên bố trả đũa quyết liệt.

Theo các thông tin được công bố ngày 18-7-2026, nhà lãnh đạo Iran cáo buộc Mỹ nhiều lần vi phạm biên bản ghi nhớ đạt được giữa hai bên, làm đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn và đẩy quan hệ song phương trở lại vòng xoáy đối đầu quân sự.

Tehran đồng thời tuyên bố đình chỉ thực hiện một số cam kết liên quan, cảnh báo Mỹ sẽ phải đối mặt với những phản ứng mạnh mẽ nếu tiếp tục các hoạt động tiến công.

Đặt trong bối cảnh xung đột đang leo thang, câu nói "chữ ký của ông Donald Trump không có ý nghĩa" không nên chỉ được nhìn nhận như một phát ngôn mang tính công kích cá nhân.

Trong quan hệ quốc tế, chữ ký của người đứng đầu một quốc gia, nhất là nguyên thủ của một cường quốc, đại diện cho cam kết chính trị, uy tín quốc gia và khả năng thực thi thỏa thuận.

Khi một bên công khai phủ nhận giá trị của chữ ký ấy, điều đó đồng nghĩa nền tảng cơ bản nhất của ngoại giao - sự tin cậy - đã bị tổn thương nghiêm trọng.

Khủng hoảng lòng tin không hình thành trong một ngày

Sự hoài nghi sâu sắc của Iran đối với Mỹ không phải mới xuất hiện từ những diễn biến gần đây.

Đó là kết quả của hơn bốn thập niên đối đầu, cấm vận, cô lập, đấu tranh ảnh hưởng và xung đột ủy nhiệm kể từ Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979.

Trong cách nhìn của Tehran, Mỹ không chỉ là đối thủ chiến lược mà còn là quốc gia nhiều lần can thiệp vào công việc nội bộ Iran, áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế và sử dụng sức mạnh quân sự để gây sức ép.

Ngược lại, Washington cáo buộc Tehran phát triển chương trình hạt nhân thiếu minh bạch, hỗ trợ các lực lượng vũ trang trong khu vực, đe dọa các đồng minh của Mỹ và gây mất ổn định tại Trung Đông.

Hai bên vì thế bước vào các cuộc đàm phán với một "kho dự trữ" nghi kỵ rất lớn.

Mỗi bên đều tìm cách buộc đối phương phải hành động trước, nhượng bộ trước hoặc chứng minh thiện chí trước.

Nhưng trong một môi trường mà hành động quân sự và trừng phạt kinh tế luôn được duy trì như công cụ mặc cả, lòng tin khó có cơ hội được vun đắp.

Vết rạn sâu sắc nhất trong nhận thức của Iran về độ tin cậy của Washington xuất phát từ việc chính quyền Tổng thống Donald Trump, trong nhiệm kỳ đầu, đơn phương rút Mỹ khỏi Kế hoạch hành động chung toàn diện, thường được gọi là thỏa thuận hạt nhân Iran, vào năm 2018.

Dù thỏa thuận còn nhiều tranh cãi, đây từng là kết quả của một quá trình đàm phán ngoại giao công phu giữa Iran với nhóm các cường quốc.

Việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận và khôi phục chính sách "sức ép tối đa" đã củng cố quan điểm tại Tehran rằng một cam kết với chính quyền Mỹ có thể bị đảo ngược khi Nhà trắng thay đổi chủ nhân hoặc khi tính toán chính trị của Washington thay đổi.

Từ đó, câu hỏi thường trực đối với Iran không chỉ là Mỹ có sẵn sàng ký một thỏa thuận hay không, mà còn là thỏa thuận đó có thể tồn tại trong bao lâu.

Tehran lo ngại rằng ngay cả khi đạt được một văn kiện mới, không có gì bảo đảm Washington sẽ duy trì cam kết nếu cán cân quyền lực hoặc tình hình chính trị nội bộ Mỹ biến động.

Bởi vậy, tuyên bố mới nhất của nhà lãnh đạo Iran thực chất là sự tiếp nối của một lập luận đã tồn tại nhiều năm: Một chữ ký không đi kèm cơ chế bảo đảm thực thi, không được duy trì bằng hành động nhất quán và có thể bị phủ nhận bởi các quyết định đơn phương thì khó có thể tạo dựng lòng tin.

Thông điệp đối nội, đối ngoại và mục tiêu chiến lược của Tehran

Phát biểu của lãnh đạo Iran đồng thời hướng đến nhiều đối tượng.

Trước hết, đây là thông điệp đối với người dân Iran.

Trong bối cảnh đất nước chịu sức ép quân sự và kinh tế lớn, giới lãnh đạo Tehran cần chứng minh rằng họ không bị khuất phục, không chấp nhận đàm phán dưới sức ép và không đặt niềm tin một cách dễ dãi vào các cam kết của đối phương.

Việc công khai phủ nhận độ tin cậy của Tổng thống Mỹ giúp Iran củng cố lập luận rằng các khó khăn hiện nay không bắt nguồn từ sự thiếu thiện chí của Tehran, mà từ việc Washington không tôn trọng thỏa thuận.

Qua đó, giới lãnh đạo Iran tìm cách tăng cường sự đoàn kết trong nước, huy động tinh thần dân tộc và hạn chế những ý kiến cho rằng Tehran cần nhượng bộ sâu hơn để đổi lấy hòa bình.

Thứ hai, tuyên bố nhằm gửi thông điệp trực tiếp đến Washington.

Iran muốn khẳng định rằng sức ép quân sự không thể giúp Mỹ đạt được một thỏa thuận bền vững.

Tehran cho rằng việc vừa đàm phán, vừa tiến công, phong tỏa hoặc áp đặt tối hậu thư sẽ chỉ làm mất giá trị của tiến trình ngoại giao.

Đó cũng là lời cảnh báo rằng Iran có thể tiếp tục lựa chọn đối đầu nếu nhận thấy mọi nhượng bộ đều không đem lại sự bảo đảm cần thiết.

Khi một quốc gia cho rằng đối phương sẽ không tôn trọng thỏa thuận dù mình có nhượng bộ, động lực để nước đó kiềm chế hành động quân sự sẽ giảm đi đáng kể.

Thứ ba, Tehran muốn tác động tới các quốc gia trung gian và cộng đồng quốc tế.

Iran đang tìm cách xây dựng hình ảnh mình là bên bị vi phạm cam kết, đồng thời đẩy trách nhiệm về sự sụp đổ của ngừng bắn sang phía Mỹ.

Thông điệp ấy đặc biệt hướng tới những nước đang nỗ lực làm trung gian, các quốc gia vùng Vịnh, các đối tác của Iran cũng như những thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Tehran muốn các chủ thể này gây sức ép để Washington ngừng tiến công và trở lại đàm phán trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau.

Sau cùng, phát biểu còn là một tín hiệu gửi tới các lực lượng đồng minh và đối tác của Iran trong khu vực.

Việc nhấn mạnh rằng Iran và "mặt trận kháng chiến" sẽ có những phản ứng mạnh mẽ cho thấy Tehran muốn duy trì sự thống nhất của mạng lưới lực lượng có quan hệ với mình, đồng thời củng cố năng lực răn đe đối với Mỹ và các đồng minh.

Lòng tin vào Mỹ của Iran đã suy giảm nghiêm trọng

Khi ngoại giao bị thay thế bởi logic trả đũa

Điều đáng lo ngại nhất hiện nay không nằm ở một câu chữ gay gắt, mà ở xu hướng ngoại giao ngày càng bị lấn át bởi logic trả đũa.

Theo các nguồn tin quốc tế, sau những cuộc tiến công của Iran gây thương vong cho quân nhân Mỹ tại Jordan, quân đội Mỹ đã mở thêm các đợt không kích nhằm vào nhiều mục tiêu ở miền nam Iran, trong đó có các khu vực gần eo biển Hormuz.

Những hoạt động quân sự này tác động tới hạ tầng giao thông, điện, đường hầm, cầu và các cơ sở chiến lược khác. Mỹ cũng tăng cường sức ép đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Iran.

Một khi thương vong quân sự xuất hiện, khả năng kiềm chế của các bên thường bị thu hẹp.

Chính quyền Mỹ chịu áp lực phải đáp trả để bảo vệ lực lượng và duy trì năng lực răn đe. Iran, ngược lại, cũng không thể dễ dàng lùi bước sau các cuộc không kích vào lãnh thổ và cơ sở hạ tầng của mình.

Vòng xoáy ấy tạo ra một tình thế nguy hiểm: Mỗi hành động được một bên coi là "đáp trả có giới hạn" có thể bị bên kia nhìn nhận như một bước leo thang mới.

Tên lửa dẫn tới không kích; không kích dẫn tới tiến công căn cứ; tiến công căn cứ dẫn tới phong tỏa; phong tỏa lại làm nảy sinh các biện pháp trả đũa trên biển hoặc nhằm vào hạ tầng của đối phương và đồng minh.

Trong môi trường như vậy, ngay cả khi hai bên không chủ ý tiến tới một cuộc chiến tranh toàn diện, nguy cơ xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát vẫn rất lớn.

Chỉ một đánh giá sai về ý đồ của đối phương, một cuộc tiến công gây thương vong vượt dự kiến hoặc một sự cố tại căn cứ quân sự cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện.

Lịch sử các cuộc khủng hoảng quốc tế cho thấy chiến tranh nhiều khi không bắt đầu từ một quyết định được tính toán đầy đủ, mà từ chuỗi phản ứng nối tiếp

Lịch sử các cuộc khủng hoảng quốc tế cho thấy chiến tranh nhiều khi không bắt đầu từ một quyết định được tính toán đầy đủ, mà từ chuỗi phản ứng nối tiếp nhau trong một môi trường thiếu thông tin, thiếu tin cậy và dư thừa tâm lý trả đũa.

Đó chính là nguy cơ đang bao trùm quan hệ Mỹ-Iran hiện nay.

"Chữ ký vô giá trị" và bài toán uy tín của nước Mỹ

Tuyên bố của Iran cũng đặt ra câu hỏi lớn hơn về tính ổn định và khả năng dự đoán trong chính sách đối ngoại Mỹ.

Là một cường quốc hàng đầu thế giới, Mỹ có lợi ích sâu rộng trên nhiều khu vực và tham gia hàng loạt cơ chế hợp tác quốc tế.

Sức mạnh của Washington không chỉ đến từ quân đội, kinh tế hay công nghệ, mà còn từ khả năng tập hợp đồng minh, xây dựng thể chế và thuyết phục đối tác tin vào các cam kết của mình.

Một khi cam kết của Mỹ bị nhìn nhận là có thể thay đổi nhanh chóng theo chính quyền hoặc theo tính toán chính trị trong nước, chi phí chiến lược đối với Washington sẽ gia tăng.

Đối tác có thể đòi hỏi nhiều bảo đảm hơn trước khi ký kết; đồng minh có thể nghi ngờ khả năng bảo vệ lâu dài; đối thủ có thể kết luận rằng thỏa thuận không đem lại lợi ích bằng việc tiếp tục củng cố năng lực quân sự.

Tất nhiên, trong đời sống quốc tế, không một thỏa thuận nào tồn tại bất biến.

Mọi quốc gia đều có quyền điều chỉnh chính sách để bảo vệ lợi ích.

Tuy nhiên, việc thay đổi một cam kết lớn mà không xây dựng được khuôn khổ thay thế phù hợp có thể làm suy giảm niềm tin không chỉ của đối thủ mà cả của các đối tác khác.

Đây là vấn đề Mỹ cần cân nhắc nghiêm túc.

Việc sử dụng sức mạnh có thể đem lại ưu thế tức thời, phá hủy một số mục tiêu hoặc buộc đối phương trả giá.

Nhưng sức mạnh quân sự không tự động tạo ra lòng tin, càng không thể thay thế cho một kiến trúc ngoại giao bền vững.

Nếu mục tiêu cuối cùng của Washington là ngăn chặn nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân, bảo vệ đồng minh và duy trì ổn định Trung Đông, thì việc làm suy yếu hoàn toàn khả năng đàm phán với Iran có thể dẫn tới kết quả ngược lại.

Khi không còn tin vào ngoại giao, Tehran có thể đẩy nhanh các chương trình quân sự, tăng cường quan hệ với các cường quốc khác và sử dụng nhiều hơn những công cụ bất đối xứng.

Trung Đông đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy mới

Một cuộc đối đầu kéo dài giữa Mỹ và Iran sẽ không chỉ giới hạn trong biên giới hai nước.

Mỹ duy trì nhiều căn cứ quân sự và lực lượng tại Trung Đông. Iran có quan hệ với một mạng lưới các lực lượng vũ trang và tổ chức chính trị tại Iraq, Syria, Liban, Yemen cùng một số địa bàn khác.

Vì vậy, xung đột song phương có thể nhanh chóng lan thành chuỗi đụng độ trên nhiều mặt trận.

Các quốc gia vùng Vịnh đứng trước tình thế đặc biệt khó khăn.

Họ vừa cần quan hệ an ninh với Mỹ, vừa không muốn lãnh thổ và cơ sở hạ tầng của mình trở thành chiến trường trả đũa.

Những cuộc tiến công nhằm vào căn cứ quân sự, cảng biển, cơ sở năng lượng hoặc hệ thống điện, nước có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với dân thường và nền kinh tế khu vực.

Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm dễ tổn thương nhất. Đây là tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt toàn cầu.

Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể đẩy giá năng lượng tăng cao, làm chi phí vận tải và sản xuất leo thang, gây áp lực lạm phát và ảnh hưởng tới triển vọng tăng trưởng thế giới.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn đối mặt nhiều bất ổn, một cú sốc năng lượng mới sẽ đặc biệt bất lợi đối với các nước đang phát triển, những quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu và các nền kinh tế có dư địa tài khóa hạn hẹp.

Xung đột cũng có thể làm gia tăng dòng người di cư, phá vỡ chuỗi cung ứng, cản trở giao thương và tạo điều kiện cho các tổ chức cực đoan lợi dụng khoảng trống an ninh.

Những hậu quả này sẽ tồn tại lâu hơn nhiều so với thời gian của các chiến dịch quân sự.

Không thể xây dựng hòa bình bằng tối hậu thư

Thực tế đang diễn ra cho thấy cả Mỹ và Iran đều có năng lực gây thiệt hại lớn cho đối phương, nhưng không bên nào có thể dễ dàng áp đặt một chiến thắng tuyệt đối.

Mỹ sở hữu ưu thế vượt trội về quân sự, công nghệ, tình báo và khả năng tiến công tầm xa.

Tuy nhiên, Iran có lãnh thổ rộng, tiềm lực quân sự đáng kể, năng lực tên lửa, máy bay không người lái và khả năng tác động tới nhiều điểm nóng trong khu vực.

Một chiến dịch quân sự có thể phá hủy cơ sở vật chất, nhưng rất khó xóa bỏ ý chí chính trị của một quốc gia hơn 90 triệu dân.

Ngược lại, các cuộc tiến công của Iran có thể gây tổn thất cho Mỹ và đồng minh, song cũng kéo theo nguy cơ Tehran phải hứng chịu những đòn đáp trả nặng nề hơn.

Bởi vậy, lựa chọn hợp lý nhất vẫn là chấm dứt vòng xoáy tiến công-trả đũa, khôi phục các kênh liên lạc và xây dựng một lộ trình đàm phán có kiểm chứng.

Một thỏa thuận mới muốn tồn tại không thể chỉ dựa vào chữ ký của một cá nhân.

Nó phải được đặt trên nền tảng của cơ chế giám sát rõ ràng, các bước đi có tính đối ứng, sự tham gia của các bên trung gian đáng tin cậy và những biện pháp bảo đảm để hạn chế nguy cơ một bên đơn phương phá vỡ cam kết.

Iran cần chứng minh chương trình hạt nhân của mình phục vụ mục đích hòa bình, tăng cường hợp tác với các cơ chế giám sát quốc tế và kiềm chế những hành động có thể đe dọa an ninh các nước láng giềng.

Mỹ cũng cần từ bỏ tư duy cho rằng trừng phạt tối đa và tiến công quân sự có thể tự động buộc Tehran chấp nhận mọi yêu cầu.

Các quốc gia khu vực cần phát huy vai trò trung gian, thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và đường dây liên lạc khẩn cấp để ngăn ngừa tính toán sai lầm.

Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế cần thúc đẩy ngừng bắn, bảo vệ dân thường, bảo đảm an toàn hàng hải và phản đối các hành động xâm phạm cơ sở hạ tầng dân sự.

Khôi phục giá trị của cam kết quốc tế

Tuyên bố "chữ ký của Tổng thống Donald Trump không có ý nghĩa" là lời cáo buộc mạnh mẽ từ phía Iran, nhưng đồng thời cũng là hồi chuông cảnh báo đối với trật tự quốc tế.

Trong một thế giới đầy bất ổn, các quốc gia chỉ có thể giải quyết bất đồng nếu tin rằng thỏa thuận đạt được sẽ được tôn trọng.

Khi chữ ký mất đi giá trị, ngoại giao sẽ mất chỗ đứng; khi ngoại giao mất chỗ đứng, sức mạnh quân sự và logic đối đầu sẽ lên ngôi.

Tuy nhiên, không thể vì lòng tin đã bị tổn thương mà từ bỏ hoàn toàn đối thoại.

Trái lại, khi lòng tin xuống thấp nhất, nhu cầu xây dựng cơ chế kiểm chứng, bảo đảm và thực thi càng trở nên cấp thiết.

Mỹ và Iran đều phải hiểu rằng chiến tranh không thể giải quyết tận gốc những mâu thuẫn về an ninh, hạt nhân và ảnh hưởng khu vực.

Mỗi đợt không kích có thể tạo ra một khoảng lặng ngắn, nhưng cũng gieo thêm hận thù.

Mỗi vụ tiến công trả đũa có thể thỏa mãn yêu cầu răn đe tức thời, nhưng lại làm cho con đường trở lại bàn đàm phán dài hơn.

Trung Đông đã trải qua quá nhiều chiến tranh, mất mát và bất ổn.

Người dân trong khu vực không thể tiếp tục trở thành nạn nhân của các tính toán địa-chính trị và những cuộc biểu dương sức mạnh không có điểm dừng.