Châu Âu đối mặt nguy cơ cực đoan hóa và khủng bố trong một bộ phận giới trẻ

Đáng chú ý, quá trình cực đoan hóa đang có xu hướng trẻ hóa, diễn ra nhanh hơn, khó nhận biết hơn và không còn bó hẹp trong một hệ tư tưởng duy nhất.

Theo Báo cáo Tình hình và Xu hướng Khủng bố Liên minh châu Âu (EU TE-SAT) 2026 do Europol công bố tháng 7/2026, sự tham gia của những người trẻ tuổi tiếp tục là một trong những diễn biến đáng chú ý trong bức tranh khủng bố hiện nay.

Riêng trong năm 2025, có 130 nghi phạm khủng bố bị bắt tại EU ở độ tuổi từ 18 trở xuống, người trẻ nhất mới 12 tuổi. Europol đặc biệt lưu ý rằng nhiều trường hợp không có nhận thức sâu sắc về một hệ tư tưởng cực đoan truyền thống mà tiếp nhận những mảnh ghép tư tưởng khác nhau từ môi trường trực tuyến.

Con số trên cho thấy một thách thức an ninh mới đang đặt ra đối với châu Âu. Đây không đơn thuần là câu chuyện chống khủng bố theo nghĩa truyền thống, mà ngày càng trở thành cuộc đấu tranh nhằm bảo vệ thế hệ trẻ trước sự thao túng về tâm lý, tư tưởng và hành vi trên không gian số.

Từ mối đe dọa truyền thống đến quá trình “trẻ hóa” cực đoan

Trong nhiều năm, châu Âu đã phải đối mặt với các hình thức khủng bố và cực đoan bạo lực khác nhau, từ chủ nghĩa thánh chiến cực đoan đến cực hữu bạo lực, cực tả, vô chính phủ và các xu hướng ly khai. Tuy nhiên, một trong những thay đổi đáng chú ý hiện nay là độ tuổi của một bộ phận đối tượng bị cực đoan hóa ngày càng thấp.

Xu hướng này đã được cảnh báo rõ từ năm 2024. Europol cho biết trong năm đó, 14 quốc gia thành viên EU báo cáo tổng cộng 58 vụ tấn công khủng bố, gồm 34 vụ được thực hiện, 5 vụ không thành và 19 âm mưu bị ngăn chặn; 449 người bị bắt vì các hành vi liên quan đến khủng bố tại 20 quốc gia thành viên. Đáng chú ý, gần một phần ba số nghi phạm bị bắt liên quan đến khủng bố là người chưa thành niên hoặc thanh niên trẻ.

Như vậy, vấn đề đáng quan tâm không chỉ nằm ở số vụ việc mà còn ở sự thay đổi về cấu trúc của mối đe dọa. Một thiếu niên sống trong gia đình bình thường, dành nhiều thời gian trên điện thoại hoặc máy tính, có thể tiếp xúc với những nội dung cực đoan mà cha mẹ, nhà trường và thậm chí cơ quan chức năng khó phát hiện trong giai đoạn đầu.

Nếu trước đây quá trình cực đoan hóa có thể đòi hỏi sự tiếp xúc trực tiếp với tổ chức, người tuyển mộ hoặc mạng lưới bí mật, thì ngày nay, chiếc điện thoại thông minh có thể trở thành cánh cửa đưa những tư tưởng cực đoan tới tận phòng ngủ của một đứa trẻ.

Không gian mạng trở thành mặt trận đáng lo ngại

Sự phát triển của mạng xã hội, nền tảng chia sẻ video, ứng dụng nhắn tin, cộng đồng trò chơi điện tử và những không gian giao tiếp trực tuyến đã mang lại nhiều cơ hội cho thanh, thiếu niên. Nhưng chính môi trường ấy cũng đang bị các lực lượng cực đoan khai thác.

Europol cảnh báo các tổ chức khủng bố và những người ủng hộ chúng đã điều chỉnh phương thức tuyên truyền nhằm tiếp cận người chưa thành niên. Nội dung có thể được đóng gói dưới dạng video ngắn, hình ảnh, meme, sản phẩm mang yếu tố trò chơi và các hình thức truyền thông quen thuộc với giới trẻ. Trí tuệ nhân tạo cũng đã được sử dụng để tạo hình ảnh, văn bản và video phù hợp hơn với từng nhóm đối tượng.

Trong một chiến dịch phối hợp tháng 5/2025, hơn 2.000 đường dẫn chứa nội dung tuyên truyền khủng bố và cực đoan bạo lực hướng tới trẻ vị thành niên đã được Europol cùng các đối tác chuyển để xử lý.

Đây chính là một trong những điểm khiến cuộc đấu tranh chống cực đoan hóa trở nên phức tạp. Tuyên truyền cực đoan không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay dưới hình thức kêu gọi thực hiện hành vi khủng bố. Nó có thể bắt đầu bằng những câu chuyện đánh vào tâm lý bất mãn, cô đơn, cảm giác bị xã hội bỏ rơi, sự giận dữ hoặc nhu cầu tìm kiếm bản sắc.

Từ những nội dung tưởng như vô hại, người trẻ có thể từng bước được dẫn tới các cộng đồng kín hơn, nơi những quan điểm cực đoan được bình thường hóa. Khi quá trình ấy kéo dài, bạo lực có thể được tô vẽ như một phương tiện khẳng định bản thân, trả thù xã hội hoặc chứng minh lòng trung thành với một cộng đồng tưởng tượng.

Ủy ban châu Âu nhận định việc ngăn ngừa cực đoan hóa thanh, thiếu niên đã trở thành thách thức chung đối với gia đình, nhà giáo dục, dịch vụ xã hội, lực lượng thực thi pháp luật và cơ quan an ninh. Những thủ đoạn như “trò chơi hóa”, pha trộn nhiều hệ tư tưởng và thao túng tâm lý có chủ đích đang được sử dụng để khai thác điểm yếu của người trẻ.

Nguy hiểm của những hệ tư tưởng “lai”

Một đặc điểm khác đáng chú ý là cực đoan hóa trong giới trẻ ngày nay không nhất thiết tuân theo những đường ranh tư tưởng truyền thống.

Các báo cáo của Europol cho thấy một bộ phận thanh, thiếu niên tiếp nhận đồng thời nhiều loại nội dung khác nhau. Chủ nghĩa thánh chiến cực đoan có thể tồn tại cạnh những quan điểm cực hữu bạo lực, tư tưởng gia tốc cực đoan, thuyết âm mưu, sự sùng bái bạo lực hoặc các tiểu văn hóa trực tuyến nguy hiểm.

Điều đó tạo nên những dạng cực đoan hóa mang tính hỗn hợp. Một cá nhân có thể không thực sự hiểu sâu bất kỳ học thuyết chính trị hay tôn giáo nào nhưng lại bị hấp dẫn bởi chính hình ảnh bạo lực, cảm giác quyền lực, sự nổi tiếng hoặc mong muốn gây chấn động xã hội.

Báo cáo EU TE-SAT 2025 từng chỉ rõ số lượng người chưa thành niên và người trẻ tham gia các hoạt động khủng bố, cực đoan bạo lực trong EU gia tăng trong năm 2024; các yếu tố như cô lập xã hội và phụ thuộc môi trường số có vai trò đáng kể trong nhiều quá trình cực đoan hóa. Báo cáo cũng lưu ý sự giao thoa ngày càng lớn giữa những cộng đồng trực tuyến khác nhau và các hệ tư tưởng cực đoan truyền thống.

Đây là thách thức lớn đối với phương pháp chống khủng bố dựa chủ yếu vào việc xác định một tổ chức hoặc hệ tư tưởng cụ thể. Trong môi trường số, quá trình cực đoan hóa có thể phân tán, cá nhân hóa và biến đổi rất nhanh.

Bạo loạn sắc tộc lan rộng ở châu Âu

Những khoảng trống xã hội cần được lấp đầy

Không thể giải thích hiện tượng này chỉ bằng hoạt động tuyên truyền của các tổ chức khủng bố. Đằng sau nguy cơ cực đoan hóa còn có những vấn đề sâu xa của đời sống xã hội.

Một bộ phận thanh, thiếu niên gặp khó khăn trong quá trình xác lập bản sắc, tìm kiếm vị trí của mình trong cộng đồng. Khi cảm giác thiếu mục đích sống, bị cô lập hoặc không được thừa nhận gặp những thuật toán liên tục đưa tới nội dung cực đoan, nguy cơ bị thao túng có thể gia tăng.

Tháng 2/2026, Ủy ban châu Âu công bố chương trình nghị sự chống khủng bố mới trong khuôn khổ ProtectEU. Một trong những trọng tâm là tăng cường phòng ngừa sớm, xây dựng bộ công cụ hỗ trợ ngăn chặn cực đoan hóa trẻ vị thành niên, đồng thời dành 5 triệu euro cho chương trình hỗ trợ các dự án về trao quyền cho thanh niên, tăng khả năng chống chịu trên môi trường số và củng cố gắn kết cộng đồng.

EU cũng xác định hệ sinh thái trực tuyến tiếp tục là môi trường trung tâm cho tuyên truyền, tuyển mộ, kích động bạo lực và nhiều hoạt động của các phần tử khủng bố, cực đoan.

Nhưng đây không thể chỉ là nhiệm vụ của cảnh sát. Gia đình phải trở thành tuyến phòng ngừa đầu tiên; nhà trường phải tăng cường giáo dục kỹ năng số và tư duy phản biện; các nền tảng công nghệ phải chịu trách nhiệm hơn đối với nội dung độc hại; các dịch vụ xã hội cần nhận diện sớm những trường hợp dễ bị tổn thương.

Trong khi đó, cơ quan an ninh phải nâng cao năng lực phát hiện những mạng lưới tuyển mộ và kích động bạo lực mà không xâm phạm không cần thiết tới quyền riêng tư và các quyền cơ bản. Điều khó nhất là tìm được điểm cân bằng giữa bảo đảm an ninh và bảo vệ các giá trị dân chủ mà châu Âu theo đuổi.

Cuộc đấu tranh giành lấy thế hệ trẻ

Sự gia tăng các trường hợp thanh, thiếu niên liên quan đến cực đoan bạo lực gửi tới châu Âu một lời cảnh báo sâu sắc: an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số không chỉ được bảo vệ tại biên giới, sân bay hay những địa điểm công cộng, mà còn phải được bảo vệ trên màn hình điện thoại và trong đời sống tinh thần của mỗi người trẻ.

Nếu một thiếu niên cảm thấy bị bỏ rơi ngoài đời thực nhưng lại tìm được sự công nhận trong một cộng đồng cực đoan trên mạng, vấn đề an ninh đã bắt đầu hình thành từ trước khi bất kỳ hành vi phạm pháp nào xảy ra.

Bởi vậy, giải pháp căn cơ không thể chỉ là xóa một tài khoản, chặn một video hay bắt giữ một đối tượng. Điều quan trọng hơn là tạo dựng một môi trường xã hội trong đó thanh niên có cơ hội học tập, việc làm, được lắng nghe, được tham gia đời sống cộng đồng và có đủ khả năng nhận diện những thủ đoạn thao túng trên không gian mạng.

Châu Âu đang đứng trước một cuộc đấu tranh lâu dài và phức tạp. Đó không chỉ là cuộc đấu tranh giữa lực lượng an ninh với các tổ chức khủng bố, mà còn là cuộc đấu tranh giữa giáo dục với sự cực đoan, giữa gắn kết xã hội với chia rẽ, giữa những giá trị nhân văn với sự tôn sùng bạo lực.

Bài học từ những diễn biến hiện nay cho thấy, khi chủ nghĩa cực đoan tìm cách tiếp cận con người từ độ tuổi ngày càng trẻ, chiến lược phòng, chống khủng bố cũng phải bắt đầu sớm hơn. Bảo vệ thanh, thiếu niên trước cực đoan hóa vì thế không chỉ nhằm ngăn chặn những vụ tấn công trong tương lai, mà còn là bảo vệ chính tương lai của xã hội châu Âu.

Một thế hệ trẻ có tri thức, có khả năng tư duy độc lập, có niềm tin vào cộng đồng và biết tôn trọng sự khác biệt sẽ là “lá chắn” bền vững nhất trước mọi âm mưu gieo rắc hận thù và bạo lực. Trong cuộc chiến chống chủ nghĩa khủng bố và cực đoan của thế kỷ XXI, đó có lẽ chính là tuyến phòng thủ quan trọng nhất.