Đường dây nóng: 0965.972.992
tso@taichinhso.net.vn
Kỳ họp thứ Nhất khép lại chưa đầy bốn tháng, Quốc hội khóa XVI đã trở lại với một chương trình nghị sự dày đặc. Sức ép đến từ thực tiễn đang liên tục “gõ cửa”: bộ máy đã tổ chức lại, nhiều thẩm quyền được phân định lại; những đòi hỏi mới về đất đai, tài chính công, khoa học – công nghệ, sản xuất kinh doanh… và quản trị số liên tục va vào những quy định thiết kế “cũ”. Pháp luật buộc phải tăng tốc để không đi sau đời sống và chương trình nghị sự “chuyển động” với mục đích đưa ra những quyết sách không thể chậm chễ.
Muốn bắt đầu hành trình ấy, phải trở lại ngày 15/3 - nơi quyền đại diện được trao.
Tháng 5/2025, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 46-CT/TW về lãnh đạo cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031; đến tháng 2/2026, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 03-KL/TW về việc tiếp tục thực hiện chỉ thị này. Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh mỗi lá phiếu của cử tri là "biểu tượng sinh động của lòng tin, của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc", khẳng định bản chất dân chủ của Nhà nước: mọi quyền lực thuộc về Nhân dân. Sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bầu cử, không phải để thay dân quyết định, mà để bảo đảm quyền quyết định ấy đến đúng tay dân một cách dân chủ, đúng pháp luật và tới cùng.
Đó cũng chính là điều Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền từ những ngày đầu lập nước. Tám mươi năm trước, trong ngày kêu gọi toàn dân đi bỏ phiếu trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên, Người gọi đó là dịp để người dân tự do lựa chọn những người "có tài, có đức" gánh vác công việc nước nhà. Quyền lựa chọn của Nhân dân, đồng thời là chuẩn mực đặt lên vai người được chọn. Chính quyền "từ toàn quốc cho đến các làng" đều là "công bộc của dân", việc tuyển cử phải theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Nguồn tư liệu: Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật; Trang thông tin Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ngày nội non sông 15/3/2026 – ngày Nhân dân gửi gắm niềm tin và kỳ vọng Quốc hội kiến tạo trong kỷ nguyên mới (Nguồn ảnh: Trang thông tin VOV, 23/3/2026)
Cử tri trên khắp cả nước không trao cho đại biểu một danh hiệu để treo lên hồ sơ. Lá phiếu trao quyền tham gia làm luật, giám sát hoạt động của bộ máy, quyết định những việc hệ trọng của đất nước và đưa những vấn đề từ đời sống vào nghị trường. Từ thời điểm trở thành đại biểu, trọng tâm chuyển sang cách biến sự tín nhiệm ấy thành chính kiến, lựa chọn và hành động. Hai thời điểm tưởng chừng cách xa nhau: lá phiếu và nút bấm nghị trường lại cùng nằm trên một đường dây – “trách nhiệm”.
Đại biểu Lo Thị Bảo Vy là một minh chứng. Sinh năm 2002, là giáo viên tiểu học ở Nghệ An, chị trở thành đại biểu trẻ nhất Quốc hội khóa XVI và là người dân tộc Ơ Đu đầu tiên có mặt trong Quốc hội. Những điều chị mang tới nghị trường đều gắn với chính nơi vùng cao mình sinh ra và những trải nghiệm đã có từ trước khi trở thành đại biểu.
Nguồn ảnh/tư liệu: Trang thông tin điện tử Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An
Ba tháng sau, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất Quốc hội khóa XVI, nữ đại biểu này tiếp tục nhìn các dự án luật từ chính điểm giao nhau giữa nghị trường và đời sống. Chị cho rằng chính sách chỉ phát huy giá trị khi có thể triển khai thuận lợi, đồng thời lưu ý phải tính đến sự khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội, hạ tầng và khả năng tiếp cận giữa các vùng, địa bàn.
Một đại biểu mới, một địa bàn vùng cao và một kỳ họp nhiều dự luật chưa tự mình tạo nên một câu chuyện lớn. Nhưng chất lượng đại diện có thể được nhìn thấy qua những gì người đại biểu nghe được, đưa lên nghị trường, theo đuổi đến đâu và trở lại giải thích với cử tri như thế nào. Lá phiếu mở cánh cửa đại diện, những hành động sau lá phiếu mới là con đường tích lũy uy tín.
Bầu cử, theo nghĩa đó, không khép lại một quy trình, nó mở ra một sợi dây trách nhiệm kéo dài suốt nhiệm kỳ. Người dân trao quyền, đại biểu phải biến quyền ấy thành chính kiến, lựa chọn và hành động có thể kiểm chứng.
Trường hợp của đại biểu Lo Thị Bảo Vy cũng cho thấy giới hạn của tỷ lệ cơ cấu. Một người trẻ không mặc nhiên đại diện tốt hơn cho người trẻ; một đại biểu dân tộc thiểu số không tự động phản ánh đủ mọi khó khăn của vùng dân tộc. Bằng chứng nằm ở chỗ khác biệt về tuổi, giới, dân tộc, nghề nghiệp, địa bàn… có thành lập luận và lựa chọn chính sách hay không. Cùng một thủ tục có thể gần như vô hình với người thạo công nghệ ở đô thị, nhưng lại thành chi phí với người cao tuổi, người khuyết tật hay người sống nơi sóng yếu. Cùng một quy định thống nhất trên giấy có thể gây mức độ khó khác nhau ở các địa bàn. Người đại biểu nghe gì từ cử tri, đưa vấn đề nào vào nghị trường, tranh luận bằng căn cứ nào, theo đuổi kiến nghị đến đâu và giải thích trở lại với người dân ra sao? Đó mới là chỗ khác biệt xã hội trở thành chính sách.
Nhìn từ nghị trường, giá trị của niềm tin và đại đoàn kết nằm ở khả năng để những khác biệt được lắng nghe, đối thoại và đưa vào một khuôn khổ quyết định chung. Người dân không có mặt trong từng phiên họp tổ hay mỗi cuộc thẩm tra, nhưng họ cần một cơ chế đủ rộng và có quyền chờ đợi rằng vấn đề mình gặp phải có một đường đi vào cơ quan dân cử; và sau khi đã đi vào, họ biết điều gì được tiếp thu, điều gì chưa thể giải quyết và vì sao. Quyền làm chủ được tiếp tục bằng quyền giám sát, quyền phản ánh và quyền đòi hỏi giải trình. Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - Hà Thị Nga nhấn mạnh ý nghĩa của việc cử tri lựa chọn những người đại diện cho quyền lợi và tiếng nói của mình. Sau bầu cử, đường dây đại diện được “nối dài” bằng việc Mặt trận Tổ quốc nắm bắt ý kiến Nhân dân, tổng hợp kiến nghị, giám sát và phản biện xã hội.
Nguồn ảnh: Thông tấn xã Việt Nam/Báo Tin tức và Dân tộc, 24/4/2026
Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI bắt đầu đúng vào thời điểm cả hệ thống chính trị đang triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, tiếp tục hoàn thiện thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy và tìm cách khơi thông các nguồn lực phát triển. Ngay khi bộ máy mới đi vào vận hành, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV đã phân công rõ trách nhiệm trong toàn bộ chu trình ấy: Đảng ủy Quốc hội lãnh đạo việc thể chế hóa; Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và HĐND các cấp quyết định, giám sát theo thẩm quyền; Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương bố trí nguồn lực, tổ chức thi hành; Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể giám sát, phản biện, phản ánh ý kiến Nhân dân. Bốn khâu: lãnh đạo, thể chế hóa, thực hiện, giám sát được yêu cầu phải liên thông với nhau, không đứt đoạn ở bất kỳ khâu nào.
Khâu đầu tiên, sự lãnh đạo không dừng ở một tuyên bố định hướng. Theo chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Đảng ủy Quốc hội phải cập nhật ngay những nội dung được Đại hội Đảng lần thứ XIV thảo luận, quyết định vào Chương trình hành động của Đảng ủy, để triển khai "ngay từ những tháng đầu, năm đầu nhiệm kỳ" thay vì chờ văn bản hướng dẫn rồi mới khởi động. Đặt cạnh Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI với 12 ngày làm việc thông qua 9 luật và 31 nghị quyết, cách sắp xếp ấy thể hiện một trình tự lãnh đạo rất rõ: chủ trương của Đảng được đưa vào chương trình hành động trước, rồi mới chuyển hóa thành các dự án luật cụ thể trên bàn nghị sự.
Thể chế hóa chỉ hoàn thành khi mục tiêu chính trị được chuyển thành những quy định có thể vận hành trong thực tế. Một quy định chỉ thật sự có sức sống khi trả lời được những câu hỏi tưởng nhỏ mà quyết định cả hành trình: ai có quyền quyết định, quyết định đến đâu, nguồn lực ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai, dữ liệu nào được dùng và khi thực tiễn phát sinh vấn đề thì cánh cửa nào mở ra để sửa. Chính những mắt xích ấy quyết định một chính sách “đúng” trên giấy có trở thành một chính sách “chạy được” ngoài đời hay không.
Tại phiên bế mạc Kỳ họp thứ Nhất, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt yêu cầu biến khát vọng thành hành động và kết quả cụ thể. Trong yêu cầu ấy, “kết quả” mới là điểm nhấn: thước đo phải đi xa hơn việc hoàn tất quy trình ban hành văn bản.
Nhưng đạo luật đi nhanh mà thiếu đánh giá tác động, ranh giới thẩm quyền mờ đi hoặc để lại khoảng trống thi hành sẽ chỉ chuyển độ trễ từ khâu làm luật sang khâu thực hiện. Thảo luận định hướng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất, đại biểu Đỗ Đức Hiển - Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh, đang hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đã đặt ra vấn đề rất cụ thể: hai kế hoạch tài chính 5 năm và đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030 được Quốc hội quyết định thì khi luật mới có hiệu lực sẽ tiếp tục thực hiện hay được thay thế; nếu cần điều chỉnh thì trình tự và thẩm quyền sẽ ra sao? Trước đề xuất tăng phân cấp cho Chính phủ, đại biểu này lưu ý phải rà soát bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, trong đó có thẩm quyền của Quốc hội về quyết định dự toán và phân bổ ngân sách trung ương; đồng thời đề nghị xử lý đồng bộ các luật có liên quan để tránh khoảng trống pháp lý.
Đại biểu có thể biểu quyết một dự án luật trong vài phút. Nhưng trước nút bấm ấy là cả một “dòng chảy” của thẩm tra, tranh luận, đánh giá tác động và cân nhắc những lợi ích khác nhau. Chính quãng đường sau nghị trường mới quyết định một đạo luật có thực sự bước vào đời sống: địa phương đưa chính sách vào công việc hằng ngày, cán bộ trực tiếp xử lý và cuối cùng người dân chạm vào chính sách bằng một thủ tục, một dịch vụ công, một cơ hội phát triển hay một quyền lợi cụ thể.
“Trao quyền” luôn có hai bờ: một bên là kiểm soát quyền lực; bên kia là trách nhiệm sử dụng quyền. Chỉ nhấn mạnh phía thứ nhất, bộ máy dễ tìm sự an toàn trong cách không quyết. Chỉ nhấn mạnh phía thứ hai mà thiếu ranh giới, sự chủ động có thể trượt sang tùy tiện. Thiết kế quản trị tốt phải giữ được cả hai: đủ khoảng trống để hành động, đủ đường biên để truy trách nhiệm. Nếu thiếu thước đo này, “trao quyền” rất dễ trở thành một khẩu hiệu: quyền được ghi trong văn bản nhưng không ai thực sự theo dõi cách quyền đó được sử dụng. Cấp ủy các cấp, từ Trung ương đến cơ sở cần làm ngay trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ: ban hành bộ tiêu chí đánh giá cán bộ gắn với từng nhóm quyền mới được trao, trước khi khối lượng công việc dồn về khiến việc đánh giá luôn chạy theo sau, thay vì đi trước quá trình phân cấp.
Một Nhà nước hành động phải đặt thẩm quyền gần nơi công việc phát sinh, đồng thời trao quyền cho những chủ thể biết quyết định trong đúng giới hạn và chịu trách nhiệm về kết quả
Từ Hội trường Diên Hồng đến một hồ sơ được giải quyết ở xã còn một hành trình dài hơi hơn: nghị định, quy trình, ngân sách, cán bộ, dữ liệu, phần mềm và sự phối hợp giữa các cơ quan. Đến mắt xích cuối cùng, những khái niệm lớn như “phân quyền”, “tinh gọn”, “chuyển đổi số” sẽ hiện hình trong những điều rất nhỏ: hồ sơ có được nhận không, có phải bổ sung lần nữa không, ai được quyền ký và bao lâu người dân nhận kết quả.
Quy mô của kilômét ấy đã hiện rõ khi chính quyền địa phương hai cấp vận hành. Theo Báo cáo của Đảng ủy Chính phủ, 2.541 nhiệm vụ, thẩm quyền đã được phân cấp, phân quyền hoặc phân định lại; riêng trong 1.164 nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện, 859 nhiệm vụ được chuyển trực tiếp xuống cấp xã. Một lượng lớn quyền quyết định và trách nhiệm đang dịch chuyển tới cấp gần dân nhất. Và từ đây xuất hiện câu hỏi mà thống kê về phân cấp tự nó không trả lời được: cùng với 859 nhiệm vụ ấy – khi thẩm quyền xuống nhanh, bao nhiêu năng lực, nhân lực, dữ liệu và nguồn lực đã được thiết kế để đi cùng? Đây là ranh giới giữa chuyển thẩm quyền và tạo năng lực thực thi.
Một dòng phân cấp có thể xác lập thẩm quyền ngay khi văn bản có hiệu lực. Để thẩm quyền ấy vận hành ngoài đời sống lại cần cả một hạ tầng phía sau: người đủ chuyên môn, dữ liệu có thể sử dụng, ngân sách, quy trình phối hợp và một địa chỉ chịu trách nhiệm khi công việc bị nghẽn. Bởi thế, cùng với 859 nhiệm vụ chuyển xuống cấp xã là một phép thử khác: năng lực thực thi có theo kịp tốc độ chuyển quyền hay không.
Yêu cầu này được làm rõ thêm trong chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt, tuyên truyền và triển khai thực hiện một số Nghị quyết, Chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 3/9/2026.
Nguồn tư liệu: Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc ngày 3/9/2026, Cổng TTĐT Chính phủ/TTXVN.
Đặt cạnh quy mô phân quyền xuống cơ sở, yêu cầu này thể hiện một sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản trị: điều kiện thực thi phải được tính cùng lúc với việc giao nhiệm vụ, chứ không thể là phần việc đi tìm sau đó. Vì vậy, năng lực thực thi không nên bị coi là câu chuyện bắt đầu sau khi một đạo luật đã ban hành. Nó phải trở thành một tiêu chí ngay trong lúc thiết kế chính sách. Giao thêm quyền mà chưa tính đủ người để thực hiện; phân cấp thủ tục nhưng dữ liệu vẫn nằm ở nhiều hệ thống; trao quyền quyết định nhưng cơ chế trách nhiệm còn mơ hồ… thì mỗi sự lệch pha ấy đều có thể làm dài trở lại con đường vừa được thiết kế để rút ngắn.
Hơn 76 triệu cử tri đã chọn người đại diện. Quốc hội khóa XVI đã vào nhịp thể chế hóa nhanh. Quyền đã xuống gần dân hơn. Nhưng trao quyền chưa phải điểm kết thúc của cải cách.
Người dân được trao quyền chỉ trở thành năng lực hành động khi người nhận quyền đủ khả năng quyết định; khi nguồn lực đi cùng nhiệm vụ; khi dữ liệu đủ để công việc không phải chạy vòng; khi trách nhiệm có địa chỉ…và khi kết quả cuối cùng có thể được đo bằng những thay đổi trong cuộc sống.
Quyền đã xuống gần dân hơn. Nhưng khi quyết sách thực sự chạm tới cấp xã, nó sẽ chạy thẳng tới người dân hay lại mắc ở “kilômét cuối”?
Câu trả lời bắt đầu ở cấp xã./.
DANH MỤC NGUỒN TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Bộ Chính trị, Chỉ thị số 46-CT/TW ngày 16/5/2025 về lãnh đạo cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031.
2. Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Kết luận số 03-KL/TW ngày 23/2/2026 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 46-CT/TW.
3. Tổng Bí thư Tô Lâm, Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, ngày 15/11/2025.
4. Hội đồng Bầu cử quốc gia, Nghị quyết số 232/NQ-HĐBCQG ngày 21/3/2026 về công bố kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI.
5. Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tập 4; các bài Ý nghĩa Tổng tuyển cử, Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng; tư liệu về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với bầu cử, Quốc hội và chính quyền của dân.
6. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch – Tổng Thư ký Hà Thị Nga gửi thông điệp tới cán bộ MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội và cử tri cả nước trong ngày bầu cử, 15/3/2026.
7. VOV.VN, Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, 23/3/2026.
8. Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Dấu ấn đổi mới mạnh mẽ, hành động quyết liệt ngay từ đầu nhiệm kỳ, 24/4/2026.
9. TTXVN/Báo Tin tức và Dân tộc, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Hoàn thành toàn bộ nội dung, chương trình đề ra, 24/4/2026.
10. Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An; Báo Đại biểu Nhân dân, các tư liệu về ĐBQH Lo Thị Bảo Vy, hoạt động tiếp xúc cử tri và phát biểu tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
11. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, ngày 24/7/2026.
12. Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Chuyển từ quản lý ngân sách theo đầu vào sang quản lý gắn với mục tiêu, chỉ tiêu và kết quả đầu ra, 19/8/2026; trong đó có ý kiến của ĐBQH Đỗ Đức Hiển về cơ chế chuyển tiếp khi hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.
13. Báo Nhân Dân, Kiểm tra, giám sát việc ban hành quyết định hành chính; số liệu 2.541 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền hoặc phân định lại, trong đó 859 nhiệm vụ từ cấp huyện chuyển trực tiếp về cấp xã.
14. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, ngày 3/9/2026.
bình luận (0)