Phát biểu sau các cuộc họp tại Dublin, Ireland, ông Macron đặt cuộc tranh luận về viện trợ trong một vấn đề rộng hơn: điều kiện để chấm dứt xung đột và bảo đảm an ninh lâu dài cho châu lục.
Tranh luận về viện trợ tại Pháp
Theo AFP, trong thông điệp gửi tới người dân Pháp trên mạng xã hội X, Tổng thống Macron cho rằng an ninh của Pháp gắn trực tiếp với diễn biến tại Ukraine. Theo lập luận của ông, nếu Nga dùng vũ lực để áp đặt ý chí lên một quốc gia châu Âu, hệ quả sẽ lan rộng ra toàn châu lục. Một thỏa thuận đạt được khi Ukraine bị dồn vào thế yếu có thể tạo ra những điều kiện dẫn tới xung đột mới. Từ nhận định đó, ông bác bỏ chủ trương hạn chế nguồn lực dành cho Kiev.
Thông điệp được đưa ra trong bối cảnh chính sách đối với Ukraine trở thành đề tài tranh luận trước cuộc bầu cử tổng thống Pháp. AFP đưa tin bà Marine Le Pen, thuộc đảng Tập hợp quốc gia, chủ trương chấm dứt hỗ trợ tài chính cho Ukraine sau một giai đoạn sáu tháng nếu đắc cử. Viễn cảnh thay đổi chính sách tại một quốc gia giữ vai trò quan trọng trong các sáng kiến của châu Âu về Ukraine đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì cam kết qua các nhiệm kỳ.
Ở Pháp, người dân có lý do để quan tâm mỗi khoản chi được sử dụng vào việc gì, đóng góp của các nước khác ra sao và hoạt động hỗ trợ sẽ kéo dài đến bao giờ. Từ lập luận của ông Macron, có thể đặt vấn đề về những chi phí phát sinh nếu tình trạng bất ổn tiếp tục kéo dài, từ sức ép đối với ngân sách quốc phòng đến nhu cầu cứu trợ và tái thiết. Để thuyết phục công chúng, lập luận về lợi ích an ninh cần đi cùng thông tin rõ ràng về mục đích, thời hạn và kết quả của từng chương trình.
Thời điểm phát biểu cũng có ý nghĩa. Ukraine đang bước vào mùa đông thứ năm kể từ khi xung đột leo thang vào tháng 2/2022. Tổng thống Macron cho rằng các cuộc tấn công làm gián đoạn nguồn điện trong mùa đông có thể gia tăng sức ép lên Kiev. Khi nguồn điện thiếu ổn định, sinh hoạt của người dân, hoạt động của bệnh viện, hệ thống cấp nước và sưởi ấm đều có thể bị ảnh hưởng. Khả năng duy trì các dịch vụ thiết yếu vì vậy có tác động trực tiếp đến sức chịu đựng của xã hội Ukraine trong những tháng tới.
Từ cam kết tài chính đến giải ngân
Cam kết tài chính lớn của EU hiện nay là khoản vay 90 tỷ euro dành cho Ukraine trong hai năm 2026 và 2027. Hội đồng EU hoàn tất khung pháp lý của khoản vay ngày 23/4/2026. EU huy động vốn trên thị trường và sử dụng ngân sách chung để bảo đảm khoản vay. Theo cơ cấu dự kiến, khoảng 30 tỷ euro dành cho hỗ trợ kinh tế và khoảng 60 tỷ euro phục vụ nhu cầu quốc phòng. Hai khoản này đáp ứng những nhu cầu khác nhau, từ duy trì hoạt động của nhà nước đến bảo đảm năng lực tự vệ.
Ngày 5/11, Ủy ban châu Âu thông báo giải ngân 4,36 tỷ euro trong khuôn khổ khoản vay. Trong đợt này, 3,7 tỷ euro thuộc phần hỗ trợ tài chính vĩ mô và 658 triệu euro thuộc phần quốc phòng. Con số 90 tỷ euro thể hiện quy mô khoản vay cho cả hai năm, còn đợt giải ngân tháng 11 cho thấy một phần nguồn lực đã được chuyển giao. Theo thông tin công bố sau Hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu tại Dublin, các nhà lãnh đạo EU dự kiến thảo luận về nhu cầu tài chính cấp thiết của Ukraine trong năm 2027 tại cuộc họp Hội đồng châu Âu ngày 26 và 27/11.
Đối với Ukraine, thời điểm giải ngân có ý nghĩa thiết thực. Một lịch chuyển vốn có thể dự báo giúp cơ quan quản lý lập dự toán, duy trì các dịch vụ công và chủ động hơn khi sắp xếp những khoản chi cấp thiết. Về phía các nhà tài trợ, kế hoạch nhiều năm giúp làm rõ nghĩa vụ tài chính cần bố trí trong từng kỳ ngân sách. Điều này càng quan trọng khi nhu cầu trước mắt trong mùa đông diễn ra đồng thời với việc chuẩn bị nguồn lực cho năm tiếp theo.
Khả năng duy trì hỗ trợ cũng phụ thuộc vào cách phân bổ trách nhiệm. Việc EU huy động vốn chung giúp tập hợp nguồn lực ở cấp khối. Tháng 7/2026, các nước EU chấp thuận để Vương quốc Anh tham gia cơ chế khoản vay hỗ trợ Ukraine. Sự tham gia này mở rộng phối hợp với một đối tác ngoài EU. Trong khuôn khổ khoản vay, EU gắn việc cấp vốn với những yêu cầu về thượng tôn pháp luật, trong đó có chống tham nhũng. Việc công khai tiến độ giải ngân, mục đích sử dụng và kết quả kiểm tra có thể giúp củng cố sự ủng hộ của công chúng tại các nước đóng góp.

Pháp tái khẳng định ủng hộ Ukraina trong cuộc chiến với Nga
Tiếng nói của châu Âu trong đàm phán
Tại Hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu ngày 12/11 ở Dublin, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa nêu các ưu tiên gồm đạt được lệnh ngừng bắn, khôi phục hoạt động hàng hải trên Biển Đen và tạo điều kiện tiến tới một thỏa thuận hòa bình. Ông nhấn mạnh quyền của Ukraine trong việc lựa chọn đối tác, đồng minh và tương lai của mình, đồng thời khẳng định các nước châu Âu cần tham gia thảo luận về những vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh của họ.
Đối với Paris, việc duy trì hỗ trợ và tham gia đàm phán có mối quan hệ mật thiết. Nguồn lực bên ngoài giúp Kiev có thêm dư địa cân nhắc các điều khoản có ảnh hưởng lâu dài đến chủ quyền, an ninh và khả năng phục hồi của đất nước. Mức độ tham gia của châu Âu vào tiến trình đàm phán sẽ có ý nghĩa thực chất nếu các bên có thể thống nhất những cam kết mà họ đủ năng lực và sẵn sàng thực hiện.
Trong thông điệp ngày 14/11, ông Macron kêu gọi châu Âu xác định rõ mục tiêu cho giai đoạn sau xung đột và làm rõ những gì châu lục mong đợi từ Mỹ đối với an ninh dài hạn.
Một lệnh ngừng bắn có thể tạo điều kiện cho cứu trợ nhân đạo, sửa chữa hạ tầng và nối lại hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, khả năng duy trì lệnh ngừng bắn phụ thuộc vào cách các bên xác minh vi phạm, xử lý tranh chấp và thực hiện cam kết khi tình hình thay đổi.
Tuyên bố Paris ngày 6/1/2026 của các thành viên Liên minh các nước sẵn sàng hỗ trợ Ukraine, cùng Ukraine và Mỹ, đã đề cập một cơ chế giám sát và xác minh ngừng bắn do Mỹ dẫn dắt theo đề xuất, với sự tham gia của các đối tác. Đây là một trong những phương án được thảo luận cho giai đoạn sau khi giao tranh chấm dứt.
Từ góc độ ngoại giao, điều cần làm rõ là trách nhiệm của từng bên đối với một thỏa thuận tương lai. Chẳng hạn, cam kết giám sát cần đi cùng thẩm quyền xác minh và quy trình xử lý khi các bên đưa ra những cáo buộc khác nhau. Cam kết tài chính cần có nguồn vốn và lịch thực hiện cụ thể. Việc làm rõ các điều kiện này từ sớm giúp các bên đánh giá khả năng thực thi của thỏa thuận, đồng thời tạo cơ sở để Ukraine trực tiếp tham gia quyết định những vấn đề liên quan đến mình.
Biển Đen cho thấy lợi ích của một thỏa thuận có thể vượt ra ngoài phạm vi châu Âu. Việc khôi phục hoạt động hàng hải ổn định có ý nghĩa đối với xuất khẩu của Ukraine, nhất là nông sản, cũng như đối với các nước nhập khẩu.
Với các nhà xuất khẩu, một tuyến vận tải hoạt động đều đặn giúp lập kế hoạch giao hàng và giảm rủi ro do gián đoạn. Với những quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung ngũ cốc quốc tế, lưu thông ổn định góp phần hạn chế nguy cơ biến động giá. Bởi vậy, ưu tiên hàng hải được nêu tại Dublin không chỉ mang nội dung an ninh mà còn có ý nghĩa kinh tế và nhân đạo cụ thể.
Sức ép tái thiết và triển vọng hòa bình
Theo đánh giá chung công bố tháng 2/2026 của Chính phủ Ukraine, Ngân hàng Thế giới, Ủy ban châu Âu và Liên hợp quốc, nhu cầu phục hồi và tái thiết Ukraine trong một thập niên ước tính gần 588 tỷ USD, tính theo thiệt hại và nhu cầu được ghi nhận đến hết năm 2025. Ước tính này bao quát nhiều lĩnh vực, trong đó có nhà ở, năng lượng và giao thông. Quy mô đó cho thấy sự cần thiết của một kế hoạch tài chính dài hạn với sự tham gia của nhiều đối tác.
Ngay cả khi giao tranh giảm, việc khôi phục một tuyến điện, một khu dân cư hay một cơ sở y tế vẫn đòi hỏi vốn, nhân lực và thời gian. Người dân cân nhắc trở về dựa trên khả năng tìm được chỗ ở, việc làm và tiếp cận các dịch vụ công. Doanh nghiệp cũng cần điều kiện an ninh và hệ thống quy định đủ ổn định để đầu tư. Theo nghĩa đó, bảo đảm an ninh và tái thiết có tác động qua lại. An ninh giúp các dự án phục hồi có thể triển khai, trong khi phục hồi kinh tế và dịch vụ công tạo điều kiện để đời sống ổn định sau xung đột.
Trong những tuần tới, khả năng duy trì hỗ trợ sẽ được thể hiện qua các quyết định của EU về nhu cầu vốn năm 2027 và tiến độ thực hiện những khoản đã cam kết. Song song với đó là việc xác định vai trò của Ukraine, các nước châu Âu và Mỹ trong tiến trình ngoại giao. Cảnh báo của Tổng thống Macron đặt hai vấn đề này trong cùng một bài toán.
Nguồn lực được chuyển giao đúng lúc giúp Ukraine duy trì các hoạt động thiết yếu trong mùa đông và có thêm dư địa trong đàm phán. Một thỏa thuận đem lại an ninh lâu dài sẽ cần sự tham gia của Ukraine, những cam kết có thể thực hiện và cơ chế giám sát đủ tin cậy để hòa bình được duy trì sau khi tiếng súng lắng xuống.
bình luận (0)