Thuận tiện nhưng phải an toàn

Chính phủ đề xuất bãi bỏ quy định người đi công chứng phải chụp ảnh với công chứng viên, góp phần đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người yêu cầu công chứng. Lý do đưa ra là định danh điện tử và sinh trắc học đã phát triển rộng rãi nên việc giả mạo gần như là không thể, không cần thiết phải chụp ảnh “làm bằng”. Song, vẫn có một số ý kiến băn khoăn: Việc bãi bỏ chụp ảnh đối với tất cả các giao dịch liệu có an toàn?

Thủ tục chụp ảnh người tham gia giao dịch văn bản công chứng trước sự có mặt của công chứng viên được bổ sung trong Luật Công chứng 2024. Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch trong việc công chứng, bảo đảm sự kiểm soát chặt chẽ trình tự, thủ tục công chứng, tránh việc giả mạo chữ ký gây khiếu kiện về sau. Tuy nhiên, tới nay mới triển khai thực hiện được khoảng 9 tháng thì Chính phủ lại đề xuất bãi bỏ quy định này trong dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi) không khỏi khiến các đại biểu Quốc hội tranh luận sôi nổi về việc nên hay không nên bỏ quy định này.

Đại biểu Quốc hội Trần Hồng Nguyên (Lâm Đồng) đặt vấn đề: Khi đưa ra quy định người đi công chứng phải chụp ảnh với công chứng viên, cơ quan soạn thảo cho rằng đó là cần thiết. Nay mới chỉ thực hiện được một thời gian chưa dài lại muốn bỏ thì cần có tổng kết, đánh giá hiệu quả khi triển khai quy định này trong thực tế. Cũng theo đại biểu này, hoạt động này hoàn toàn không gây khó khăn, không tạo thêm thủ tục cho người đi công chứng. Vì thế, trong giai đoạn hiện nay cần duy trì việc chụp ảnh người giao dịch công chứng trước sự có mặt của công chứng viên để hạn chế tranh chấp phát sinh sau đó.

Còn Bà Hoàng Thị Thu Trang (đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) lại cho rằng, quy định chụp ảnh xét về góc độ quản lý nhà nước là rất tốt, hạn chế được nhiều vấn đề phát sinh. Song, trong một số trường hợp không được phép chụp ảnh sẽ gây khó khăn cho người giao dịch cũng như công chứng viên. Chẳng hạn, nếu người thực hiện giao dịch công chứng là phạm nhân, hoặc người bị tạm giam thì không được phép chụp ảnh. Từ đó sẽ tạo ra sự không công bằng trong việc thực hiện quy định pháp luật: Một số giao dịch phải chụp ảnh, lưu ảnh nhưng ở một số trường hợp lại không được làm việc này.

Liên quan đến vấn đề này, cũng có ý kiến cho rằng: Đến nay tuy định danh điện tử và sinh trắc học được triển khai rộng rãi, công chứng viên được trang bị thiết bị xác thực cá nhân để ngăn chặn giả mạo, nhưng cơ sở dữ liệu thực sự hoàn thiện, việc trang bị các thiết bị xác thực cá nhân của các tổ chức hành nghề công chứng ở từng địa phương khác nhau nên cũng không tránh khỏi những sự cố nghề nghiệp. Chưa kể thiết bị xác thực cá nhân chỉ giúp ngăn chặn tình trạng giả mạo, còn các lợi ích của việc chụp ảnh có ý nghĩa trong việc công chứng như sự minh mẫn, ý chí tự nguyện của các bên trong giao dịch nếu không có ảnh lưu lại trong hồ sơ thì cũng khó xác định.

Bên cạnh 2 luồng ý kiến ủng hộ và không ủng hộ bãi bỏ quy định chụp ảnh người tham gia giao dịch văn bản công chứng trước sự có mặt của công chứng viên, còn xuất hiện một số ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét, cân nhắc đưa vào dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi) quy định theo hướng “mở”, tức là thực hiện việc chụp ảnh theo đề nghị của người yêu cầu công chứng hoặc bắt buộc trong một số trường hợp đặc biệt, chẳng hạn như khi thực hiện giao dịch công chứng đối với người già, có dấu hiệu hạn chế nhận thức, các trường hợp có tính rủi ro cao, giao dịch bất động sản có giá trị lớn...

Khảo sát từ thực tế cho thấy, luồng ý kiến đề nghị quy định theo hướng “mở” nhận được sự đồng thuận cao trong xã hội. Một số luật sư và chuyên gia luật cho rằng, quy định hiện hành về việc bắt buộc các giao dịch đều phải chụp ảnh là không cần thiết. Song, nếu bãi bỏ hoàn toàn thì lại dẫn đến nhiều hệ lụy phát sinh trong thực tế triển khai luật. Vì thế, chỉ quy định bắt buộc chụp ảnh trong một số trường hợp đặc biệt, để đảm bảo vừa thuận tiện, tránh phát sinh thêm thủ tục, chi phí cho người giao dịch và công chứng viên, nhưng cũng đảm bảo các giao dịch công chứng đều được an toàn.

Lê Anh Đức