Pháp tăng ngân sách mua sắm vũ khí và đầu tư cho quốc phòng

Động thái này phản ánh sự điều chỉnh ưu tiên chiến lược của Paris trước những biến động an ninh, đồng thời đặt ra bài toán cân đối giữa yêu cầu tăng cường năng lực phòng vệ, củng cố công nghiệp quốc phòng và bảo đảm ổn định tài chính quốc gia.

Trong dự thảo ngân sách năm 2027, Chính phủ Pháp đề xuất dành 63,4 tỷ euro cho quốc phòng, không bao gồm các khoản đóng góp cho lương hưu dân sự và quân sự, tăng 6,5 tỷ euro so với ngân sách năm 2026.

Đây là mức tăng đáng kể trong bối cảnh nước này phải kiểm soát thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, khoản chi nói trên vẫn thuộc dự thảo và cần được Quốc hội xem xét, thông qua trước khi triển khai theo các quy định về ngân sách.

Việc tăng nguồn lực cho quân đội cho thấy quốc phòng tiếp tục giữ vị trí ưu tiên trong phân bổ ngân sách của Pháp. Theo định hướng được Bộ Quân đội Pháp công bố, các trọng tâm bao gồm tăng dự trữ đạn dược, nâng cao mức độ sẵn sàng chiến đấu, hiện đại hóa trang bị và đầu tư vào những năng lực phục vụ tác chiến trong tương lai. Như vậy, mua sắm vũ khí là một bộ phận trong chương trình củng cố sức mạnh quân sự toàn diện hơn.

Điều chỉnh trước môi trường an ninh biến động

Cuộc xung đột kéo dài tại Ukraine đặt các nước châu Âu trước yêu cầu xem xét lại cách thức tổ chức lực lượng và bảo đảm quốc phòng.

Thực tiễn chiến sự với mức độ tiêu hao lớn cho thấy ưu thế công nghệ cần đi đôi với khả năng duy trì hoạt động liên tục. Vũ khí hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi được bảo đảm đầy đủ đạn dược, phụ tùng, nhân lực kỹ thuật và hệ thống hậu cần. Đây cũng là những yếu tố quyết định sức bền của quân đội khi khủng hoảng kéo dài.

Đối với Pháp, yêu cầu bảo vệ lãnh thổ gắn liền với trách nhiệm bảo đảm an ninh cho các vùng lãnh thổ hải ngoại và duy trì khả năng hoạt động trên nhiều hướng.

Điều này đòi hỏi cơ cấu lực lượng tương đối toàn diện, từ lục quân, hải quân, không quân đến các năng lực trong lĩnh vực không gian và an ninh mạng. Khi nhu cầu cùng gia tăng, Paris phải xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, tránh phân tán nguồn lực vào quá nhiều chương trình.

Một thay đổi đáng chú ý trong tư duy quốc phòng là sự coi trọng khả năng bổ sung tổn thất và khôi phục năng lực chiến đấu. Trong điều kiện tác chiến cường độ cao, số lượng trang bị sẵn có có thể suy giảm nhanh chóng.

Vì vậy, đánh giá sức mạnh quân sự không chỉ dựa trên số lượng vũ khí hiện có mà còn phải tính đến công suất sản xuất của các nhà máy, tốc độ sửa chữa và khả năng cung ứng vật tư. Theo đó, ngân sách quốc phòng còn là công cụ chuẩn bị năng lực huy động công nghiệp khi tình hình an ninh xấu đi.

Sự điều chỉnh của Pháp cũng gắn với mục tiêu tăng cường quyền chủ động trong các quyết định an ninh. Một quốc gia duy trì được năng lực thiết kế, chế tạo và bảo dưỡng các hệ thống thiết yếu sẽ có thêm dư địa hành động. Tuy nhiên, tự chủ chiến lược đòi hỏi đầu tư lâu dài, bởi những năng lực công nghệ phức tạp không thể hình thành chỉ sau một năm tăng chi ngân sách.

Ưu tiên đạn dược và hiện đại hóa trang bị

Trong các chương trình mua sắm, đạn dược giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Kho dự trữ đủ lớn giúp quân đội duy trì huấn luyện, bảo đảm trạng thái sẵn sàng chiến đấu và ứng phó với những tình huống bất ngờ. Việc đặt hàng cần gắn với kế hoạch sản xuất ổn định, bởi doanh nghiệp khó mở rộng dây chuyền nếu nhu cầu chỉ tăng trong thời gian ngắn. Các đơn hàng dài hạn còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư máy móc, tuyển dụng và đào tạo lao động.

Các chương trình hiện đại hóa của Pháp đồng thời hướng tới nâng cao năng lực không quân và hải quân. Theo Bộ Quân đội Pháp, việc cập nhật Luật Lập trình quân sự dành thêm nguồn lực cho phát triển tiêu chuẩn Rafale F5, tăng cường năng lực vận tải hàng không và nâng cao khả năng chiến đấu trên biển. Những định hướng này cho thấy Paris muốn cải thiện đồng thời khả năng triển khai lực lượng, phát hiện mục tiêu và thực hiện nhiệm vụ trong môi trường tác chiến có nhiều thách thức.

Bên cạnh các phương tiện quân sự quy mô lớn, thiết bị không người lái, năng lực tác chiến điện tử và hệ thống chống thiết bị bay không người lái ngày càng có ý nghĩa quan trọng. Sự phổ biến của các phương tiện có giá thành thấp đặt ra yêu cầu điều chỉnh phương thức bảo vệ mục tiêu. Nếu sử dụng các phương tiện đánh chặn đắt tiền để đối phó với mọi mối đe dọa, chi phí phòng thủ có thể tăng nhanh. Vì vậy, cơ cấu mua sắm cần bảo đảm nhiều tầng năng lực với mức chi phí phù hợp.

Dù vậy, mua sắm thêm trang bị mới chỉ là bước đầu. Máy bay cần được duy trì giờ bay huấn luyện, tàu chiến cần bảo dưỡng định kỳ, còn hệ thống thông tin phải thường xuyên được cập nhật và bảo vệ. Nếu kinh phí vận hành không theo kịp đầu tư ban đầu, quân đội có thể sở hữu nhiều phương tiện nhưng tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu vẫn thấp. Do đó, hiệu quả ngân sách cần được đánh giá thông qua năng lực thực tế mà các đơn vị có thể khai thác, sử dụng.

Pháp tăng tốc cho chi tiêu quốc phòng

Công nghiệp quốc phòng trước yêu cầu tăng tốc

Đối với các doanh nghiệp quốc phòng, nhu cầu mua sắm gia tăng mở ra cơ hội mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, từ quyết định phân bổ ngân sách đến khi bàn giao sản phẩm là một quá trình gồm nhiều khâu. Doanh nghiệp phải bảo đảm các điều kiện về thiết kế, vật liệu, linh kiện, kiểm định chất lượng và nhân lực. Chỉ một điểm nghẽn tại nhà cung cấp trong chuỗi sản xuất cũng có thể làm chậm tiến độ hoàn thành cả hệ thống vũ khí.

Vì vậy, tăng tốc sản xuất đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, các doanh nghiệp đầu chuỗi và nhà thầu phụ. Các hợp đồng cần tạo khả năng dự báo về nhu cầu để doanh nghiệp có cơ sở đầu tư mở rộng năng lực. Đồng thời, cơ chế thanh toán phải phù hợp với chu kỳ sản xuất dài. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, tình trạng thiếu vốn lưu động có thể trở thành trở ngại ngay cả khi đơn hàng đã được xác lập.

Một vấn đề khác là cần phân biệt khoản chi thực tế trong năm ngân sách với thẩm quyền cam kết chi cho các hợp đồng kéo dài nhiều năm. Ngân sách tăng có thể được sử dụng để thực hiện nghĩa vụ thanh toán từ những hợp đồng đã ký trước đó. Vì vậy, mức tăng chi tiêu chưa đủ để xác định số lượng đơn hàng mới. Muốn đánh giá chính xác tác động đối với công nghiệp quốc phòng, cần theo dõi đồng thời kế hoạch đặt hàng, tiến độ bàn giao và các nghĩa vụ tài chính trong tương lai.

Nhân lực kỹ thuật cũng là điều kiện then chốt. Các ngành hàng không, đóng tàu, điện tử và chế tạo chính xác đòi hỏi đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn cao. Khi nhiều doanh nghiệp cùng tăng công suất, cạnh tranh trong tuyển dụng nhân lực có thể trở nên gay gắt hơn. Do đó, đào tạo nghề, hợp tác với các trường đại học và chính sách giữ chân kỹ sư cần được triển khai đồng bộ với kế hoạch mua sắm. Nguồn vốn đầu tư chỉ có thể chuyển hóa thành sản phẩm khi có đủ nhân lực đáp ứng yêu cầu sản xuất.

Sức ép cân đối tài chính công

Quốc phòng được ưu tiên trong bối cảnh Pháp phải xử lý những sức ép lớn đối với tài chính công. Cơ quan quản lý ngân quỹ Pháp cho biết dự thảo ngân sách năm 2027 đặt mục tiêu thâm hụt công ở mức 5% GDP. Trong bối cảnh đó, việc dành thêm nguồn lực cho quân đội làm nổi bật yêu cầu lựa chọn giữa nhiều nhiệm vụ chi tiêu, từ dịch vụ công, đầu tư hạ tầng đến thanh toán lãi vay.

Bài toán đặt ra không đơn thuần là tăng hay giảm ngân sách quốc phòng, mà là xác định mức chi phù hợp và phương thức sử dụng hiệu quả. Nếu đầu tư thiếu trọng tâm, chi phí có thể tăng trong khi những khoảng trống về năng lực vẫn tồn tại. Ngược lại, việc trì hoãn quá lâu các chương trình cần thiết cũng có thể khiến chi phí thay thế và bảo dưỡng tăng lên. Vì vậy, cân đối ngân sách cần dựa trên đánh giá đầy đủ vòng đời của trang bị quân sự.

Những chương trình quốc phòng quy mô lớn thường kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ và tạo ra các nghĩa vụ tài chính lâu dài. Chi phí nghiên cứu và mua sắm ban đầu chỉ phản ánh một phần tổng nguồn lực cần thiết. Chi phí vận hành, nâng cấp, đào tạo và xử lý trang bị khi hết thời hạn sử dụng đều phải được tính toán từ trước. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng đưa ra quyết định đầu tư ở hiện tại nhưng để lại gánh nặng tài chính khó kiểm soát trong tương lai.

Hoạt động giám sát của Quốc hội có vai trò quan trọng trong quá trình đó. Các yêu cầu về bảo mật quân sự cần được thực hiện đồng thời với trách nhiệm giải trình đối với việc sử dụng tiền thuế của người dân. Những chỉ tiêu về tiến độ, chi phí, chất lượng và khả năng khai thác trang bị cần đủ rõ để có thể kiểm chứng. Sự minh bạch phù hợp sẽ góp phần tạo đồng thuận xã hội đối với các quyết định đầu tư quốc phòng dài hạn.

Tác động đối với hợp tác quốc phòng châu Âu

Việc Pháp tăng đầu tư quân sự có thể góp phần bổ sung năng lực cho hợp tác quốc phòng châu Âu. Những lĩnh vực như vận tải chiến lược, phòng không, trinh sát và bảo đảm hậu cần đều đòi hỏi nguồn lực lớn. Nếu phối hợp hiệu quả, các nước có thể chia sẻ chi phí nghiên cứu, mở rộng quy mô đặt hàng và nâng cao khả năng phối hợp tác chiến. Đây là cơ sở để thu hẹp những khoảng trống năng lực mà từng quốc gia khó tự khắc phục.

Tuy nhiên, hợp tác mua sắm luôn phải dung hòa lợi ích công nghiệp với những yêu cầu quân sự khác nhau. Mỗi nước có thể muốn bảo vệ việc làm, công nghệ và vai trò của các doanh nghiệp trong nước. Nếu thiếu thống nhất ngay từ đầu, các chương trình chung dễ phát sinh thay đổi thiết kế, kéo dài tiến độ và làm tăng chi phí. Bởi vậy, hiệu quả hợp tác phụ thuộc đáng kể vào năng lực quản trị dự án và việc phân chia trách nhiệm rõ ràng giữa các bên.

Đối với Paris, thúc đẩy công nghiệp trong nước và mở rộng hợp tác châu Âu là hai nhiệm vụ cần được kết nối. Năng lực sản xuất quốc gia tạo nền tảng để Pháp tham gia các chương trình hợp tác, trong khi thị trường rộng hơn giúp phân bổ chi phí phát triển. Tuy nhiên, các quyết định mua sắm phải xuất phát từ nhu cầu sử dụng thực tế. Sức ép duy trì dây chuyền sản xuất không nên thay thế việc đánh giá mức độ cần thiết của từng chương trình.

Về kinh tế, chi tiêu quốc phòng có thể hỗ trợ tạo việc làm và thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ. Song, tác động này cần được xem xét cùng chi phí cơ hội của nguồn vốn công. Một khoản đầu tư có ý nghĩa đối với quốc phòng vẫn cần được quản lý chặt chẽ như các khoản chi khác. Việc đánh giá toàn diện sẽ giúp tránh kỳ vọng rằng mọi sự gia tăng mua sắm vũ khí đều tự động mang lại hiệu quả kinh tế tương xứng.

Tăng năng lực phòng vệ, coi trọng giải pháp hòa bình

Từ trường hợp của Pháp có thể thấy, quy mô ngân sách chỉ là một trong những chỉ dấu phản ánh năng lực quốc phòng. Điều quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa nguồn lực thành trang bị phù hợp, lực lượng được huấn luyện tốt và hệ thống bảo đảm hoạt động bền vững. Kết quả của kế hoạch tăng chi sẽ phụ thuộc vào chất lượng thực thi, năng lực công nghiệp và tính ổn định của các quyết định ngân sách.

Trong môi trường an ninh còn nhiều bất định, các quốc gia có nhu cầu chính đáng trong việc bảo đảm năng lực phòng vệ. Đồng thời, tăng cường quân sự cần đi đôi với đối thoại, xây dựng lòng tin và những nỗ lực ngăn ngừa xung đột. Đối với Pháp cũng như châu Âu, thách thức lâu dài là kết hợp năng lực bảo vệ an ninh với trách nhiệm gìn giữ hòa bình, qua đó hướng nguồn lực quốc gia tới mục tiêu xây dựng một môi trường ổn định và phát triển bền vững.