Myanmar bị cáo buộc ngụy trang nhiên liệu Iran để né trừng phạt Mỹ

Hợp đồng hàng chục triệu USD che giấu nguồn gốc nhiên liệu

Theo Reuters ngày 26/10, vào tháng 12/2025, tàu chở dầu Reef cập vùng biển Myanmar với khoảng 113.000 thùng nhiên liệu máy bay có nguồn gốc từ Iran. Tuy nhiên, hợp đồng mua bán giữa công ty môi giới năng lượng Dynamic Wave của Myanmar và doanh nghiệp Tawan-Oil Trading của Thái Lan lại mô tả lô hàng là dầu diesel từ Nam Phi, với giá trị khoảng 15,8 triệu USD.

Reuters cho biết dữ liệu của Liên Hợp Quốc và công ty phân tích vận tải, năng lượng Vortexa không ghi nhận hoạt động xuất khẩu dầu diesel từ Nam Phi sang Myanmar trong năm 2025 như hợp đồng mô tả. Trong khi đó, hồ sơ vận chuyển, hình ảnh vệ tinh và phân tích của công ty SynMax Intelligence cho thấy tàu Reef đã chở nhiên liệu máy bay từ cảng Bandar Abbas của Iran đến Đông Nam Á.

Một chi tiết đáng chú ý là cơ quan quản lý ngoại hối Myanmar được cho là đã thông báo với khách hàng của Dynamic Wave rằng giấy tờ nhập khẩu sẽ ghi lô hàng là dầu diesel “thay vì nhiên liệu máy bay”. Nội dung này xuất hiện trong một bức thư đề ngày 30/11/2025 mà Reuters tiếp cận được.

Bức thư cũng cho phép Dynamic Wave và khách hàng của doanh nghiệp này, National Energy Prime Aviation Services Company, thanh toán tiền hàng cho Tawan. Theo Reuters, công ty National Energy Prime có một phần sở hữu liên quan đến chính quyền được quân đội hậu thuẫn tại Myanmar.

Các doanh nghiệp liên quan, đại diện chính quyền Myanmar và Bộ Ngoại giao Iran đều không phản hồi những câu hỏi của Reuters về lô hàng.

Ảnh vệ tinh ghi lại tàu chở dầu cập cảng tiếp nhận và vận chuyển nhiên liệu và Myanmar. Nguồn: Planet Labs / Reuters / Amnesty International.

Lần theo dấu vết từ hợp đồng đến các chuyến tàu

Vụ việc tháng 12/2025 không phải trường hợp duy nhất có dấu hiệu ngụy trang nguồn gốc nhiên liệu.

Theo Reuters, vào tháng 5/2025, Dynamic Wave ký hợp đồng mua khoảng 202.000 thùng dầu diesel được khai báo là có nguồn gốc từ Nam Phi, với tổng giá trị 26 triệu USD. Hợp đồng quy định khoản thanh toán được chuyển vào tài khoản của Tawan tại Ngân hàng Siam Commercial Bank (SCB) của Thái Lan.

Tuy nhiên, các chi tiết trên hóa đơn đặt ra nghi vấn về loại nhiên liệu thực tế. Joshua Heyne, chuyên gia về nhiên liệu máy bay tại Đại học Bang Washington, cùng dữ liệu từ nhà cung cấp thông tin năng lượng Platts, cho biết mật độ nhiên liệu ghi trong chứng từ phù hợp với nhiên liệu máy bay hơn là dầu diesel được bán tại Đông Nam Á. Giá lô hàng cũng cao hơn 50% so với một mức giá tham chiếu quốc tế của dầu diesel.

Hồ sơ vận chuyển cho thấy tàu Noble đến Yangon ngày 17/6/2025, mang theo gần 200.000 thùng nhiên liệu máy bay dành cho Dynamic Wave. Phân tích ảnh vệ tinh của SynMax xác định hàng hóa được đưa lên tàu tại cảng Bandar Abbas của Iran.

Trong hành trình đến Myanmar, tàu Noble phát tín hiệu định vị khiến hành trình của nó trông như hướng đến cảng Chittagong ở Bangladesh, theo phân tích của SynMax. Đơn vị quản lý tàu Noble và tàu Reef không phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters.

Những dữ liệu này cho thấy việc che giấu nguồn gốc hàng hóa không chỉ liên quan đến cách ghi tên sản phẩm trên hợp đồng, mà còn có thể bao gồm việc sử dụng thông tin vận tải gây hiểu nhầm về hành trình của tàu.

Nhiên liệu máy bay và cuộc xung đột tại Myanmar

Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt có mục tiêu đối với ngành nhiên liệu máy bay của Myanmar từ năm 2023, viện dẫn chiến dịch không kích gây thương vong cho dân thường của quân đội nước này trong cuộc xung đột với các lực lượng nổi dậy.

Sau cuộc đảo chính năm 2021 lật đổ chính phủ dân cử của bà Aung San Suu Kyi, Myanmar rơi vào nội chiến. Liên Hợp Quốc cho biết quân đội nước này đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, trong đó có nhiều dân thường, trong các cuộc không kích. Bộ Ngoại giao Myanmar từng tuyên bố quân đội nước này thực hiện “sự kiềm chế tối đa” nhằm tránh gây tổn hại cho dân thường.

Theo một báo cáo của Reuters hồi tháng 1, Iran là nhà cung cấp nhiên liệu máy bay chủ yếu cho quân đội Myanmar trong giai đoạn từ tháng 10/2024 đến tháng 12/2025. Các chuyến hàng phần lớn được vận chuyển bằng tàu Reef, sau này đổi tên thành Maris, và tàu Noble.

Tổ chức Justice for Myanmar, nhóm vận động về tình hình tại quốc gia Đông Nam Á này, công bố báo cáo ngày 26/10 cho rằng chính quyền quân sự đã nhập khẩu nhiên liệu máy bay nhưng khai báo sai thành dầu diesel. Tổ chức cho biết các tài liệu được lấy từ máy chủ của chính quyền quân sự từng có thời điểm công khai truy cập.

Reuters cho biết họ tìm thấy đường dẫn cũ đến một tài liệu trên công cụ tìm kiếm DuckDuckGo, đồng thời đối chiếu ngày giao hàng và khối lượng nhiên liệu với hồ sơ vận chuyển độc lập.

Giao dịch qua ngân hàng Thái Lan đặt ra câu hỏi về kiểm soát tài chính

Một điểm khác trong cuộc điều tra là vai trò của Tawan và tài khoản ngân hàng tại SCB. Báo cáo năm 2024 của các chuyên gia Liên Hợp Quốc từng xác định Tawan là nhà cung cấp nhiên liệu máy bay cho quân đội Myanmar, đồng thời mô tả SCB là một bên hỗ trợ đáng kể cho hoạt động mua sắm của quân đội nước này.

Sau khi báo cáo được công bố, SCB tuyên bố ngân hàng tuân thủ các quy định chống rửa tiền và những giao dịch liên quan đến Myanmar là hợp pháp, không gắn với hoạt động buôn bán vũ khí. Reuters cho biết họ không xác định được liệu SCB có biết bản chất hoạt động kinh doanh của Tawan hay không. Ngân hàng cũng không phản hồi các câu hỏi tiếp theo về mối quan hệ thương mại này.

Các cơ quan quản lý Thái Lan đã yêu cầu ngân hàng giám sát chặt hơn những giao dịch liên quan đến Myanmar từ năm 2024 nhằm tuân thủ các biện pháp trừng phạt và quy định chống rửa tiền.

Cuộc điều tra cho thấy những giới hạn trong việc thực thi trừng phạt quốc tế: dù các giao dịch có thể bị che giấu qua hợp đồng, trung gian và hành trình vận tải, nhiên liệu Iran vẫn tiếp tục đến Myanmar. Hoạt động này đem lại nguồn thu ngoại tệ cho Tehran, đồng thời có thể cung cấp nhiên liệu cho cả hàng không dân dụng lẫn các chiến dịch không kích của quân đội Myanmar.

Bộ Tài chính Mỹ không phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters về các chuyến hàng nhiên liệu máy bay từ Iran sang Myanmar.