Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh quyết liệt về trí tuệ nhân tạo

Mỹ có ưu thế về vốn tư nhân và chip tiên tiến, trong khi Trung Quốc đẩy nhanh phát triển mô hình, phần cứng nội địa và ứng dụng trong sản xuất.

Những diễn biến mới nhất cho thấy quyền tiếp cận năng lực tính toán đang trở thành vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược phát triển công nghệ của cả hai nước.

Từ cuộc đua mô hình đến cạnh tranh năng lực tính toán

Ngày 12/11/2026, Reuters dẫn các nguồn thạo tin cho biết một số doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc đang tìm cách bảo đảm năng lực tính toán tại các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài sử dụng bộ xử lý Nvidia.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp lo ngại Washington có thể siết chặt việc tiếp cận từ xa đối với công nghệ thuộc diện kiểm soát. Theo Reuters, dự luật về tiếp cận từ xa đã được Hạ viện Mỹ thông qua và đang chờ Thượng viện xem xét.

Diễn biến trên phản ánh một thay đổi trong cạnh tranh công nghệ. Trước đây, vấn đề nổi lên là doanh nghiệp có thể mua loại chip nào và đưa thiết bị đến đâu.

Với điện toán đám mây, doanh nghiệp có thể thuê năng lực tính toán trong thời gian cần thiết, trong khi thiết bị được đặt tại một quốc gia khác. Bởi vậy, chính sách kiểm soát xuất khẩu ngày càng phải tính đến người sử dụng cuối cùng và mục đích sử dụng dịch vụ.

Những thay đổi ở Washington hoặc Bắc Kinh có thể ảnh hưởng đến cả nhà cung cấp hạ tầng và khách hàng tại các thị trường thứ ba.

Tháng 1/2026, Cục Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ công bố cơ chế xét cấp phép theo từng trường hợp đối với chip Nvidia H200, AMD MI325X và các sản phẩm tương tự xuất khẩu sang Trung Quốc, kèm theo những điều kiện an ninh cụ thể.

Trong khi đó, ngày 5/11, Reuters cho biết một lượng chip H200 đã tập kết ở Hồng Công trong lúc chờ phía Trung Quốc chấp thuận nhập khẩu. Hai diễn biến cho thấy doanh nghiệp phải tính đến quyết định của cơ quan quản lý ở cả hai phía khi lập kế hoạch đầu tư.

Mỗi bên đều đứng trước những lựa chọn khó khăn. Washington phải cân nhắc tác động của các biện pháp hạn chế đối với an ninh, doanh thu của doanh nghiệp và khả năng duy trì sức hút của hệ sinh thái công nghệ Mỹ.

Bắc Kinh vừa có nhu cầu đáp ứng sức ép về năng lực tính toán trước mắt, vừa muốn tạo thị trường cho các nhà cung cấp trong nước. Đối với doanh nghiệp, việc thay thế chip có thể kéo theo yêu cầu điều chỉnh phần mềm, đào tạo kỹ sư và kiểm thử lại độ ổn định của hệ thống. Chi phí chuyển đổi này lý giải vì sao quá trình thay thế nguồn cung cần có thời gian.

Mỹ huy động vốn lớn và mở rộng hệ sinh thái

Lợi thế của Mỹ thể hiện rõ ở khả năng huy động vốn và tổ chức nghiên cứu quy mô lớn. Theo Báo cáo AI Index 2026 của Đại học Stanford, đầu tư tư nhân vào AI tại Mỹ đạt 285,9 tỷ USD trong năm 2025, so với 12,4 tỷ USD ở Trung Quốc.

Số liệu này phản ánh đầu tư tư nhân. Khi đánh giá nguồn lực của Trung Quốc, cần tính đến các quỹ đầu tư do Nhà nước định hướng và những hình thức hỗ trợ công khác. Stanford cũng ghi nhận Mỹ tiếp tục tạo ra nhiều mô hình thuộc nhóm hàng đầu hơn.

Nguồn vốn lớn giúp các doanh nghiệp Mỹ đầu tư đồng thời vào thiết kế bộ xử lý, xây dựng trung tâm dữ liệu, tuyển dụng nhân lực và phát triển sản phẩm. Nvidia có lợi thế từ hệ sinh thái phần mềm gắn với các bộ xử lý đồ họa.

Các tập đoàn điện toán đám mây có thể đưa mô hình đến những khách hàng đã sử dụng dịch vụ lưu trữ và xử lý dữ liệu của họ. Vì thế, khi lựa chọn nền tảng AI, doanh nghiệp thường phải cân nhắc đồng thời chất lượng mô hình, khả năng tích hợp với hệ thống sẵn có và chi phí vận hành lâu dài.

Kế hoạch hành động về AI mà Nhà Trắng công bố tháng 7/2025 đặt trọng tâm vào thúc đẩy đổi mới, xây dựng hạ tầng và mở rộng vai trò của Mỹ trong hợp tác quốc tế về AI.

Một hướng triển khai là phối hợp với doanh nghiệp để đưa ra các gói xuất khẩu gồm phần cứng, mô hình, phần mềm, ứng dụng và tiêu chuẩn.

Việc nhiều đối tác cùng sử dụng một hệ sinh thái có thể tạo thêm thị trường cho các nhà cung cấp Mỹ, đồng thời gia tăng ảnh hưởng của Washington đối với những tiêu chuẩn kỹ thuật được áp dụng rộng rãi.

Tuy nhiên, đầu tư lớn cũng đặt ra yêu cầu thu hồi vốn. Một hệ thống AI có thể đạt kết quả tốt trong thử nghiệm, nhưng khi triển khai cho hàng triệu người, nhà cung cấp phải bảo đảm tốc độ phản hồi, độ ổn định và khả năng chi trả của khách hàng.

Đối với doanh nghiệp sử dụng, hiệu quả cần được đo lường bằng những chỉ tiêu cụ thể như thời gian xử lý hồ sơ, tỷ lệ sai sót hoặc mức tiết kiệm nguyên liệu. Khả năng tạo ra lợi ích có thể đo lường được sẽ quyết định liệu nhu cầu thị trường có theo kịp tốc độ mở rộng hạ tầng hay không?

Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh khốc liệt về AI

Trung Quốc đẩy nhanh ứng dụng và phát triển công nghệ nội địa

Trung Quốc có lợi thế từ thị trường trong nước rộng lớn và nền sản xuất công nghiệp đa dạng.

Theo định hướng "AI Plus" công bố tháng 8/2025, nước này đặt mục tiêu đến năm 2027 đạt tiến triển đáng kể trong việc tích hợp AI vào sáu lĩnh vực trọng điểm, với tỷ lệ phổ cập thiết bị thông minh thế hệ mới và tác nhân AI vượt 70%.

Báo cáo công tác Chính phủ trình cơ quan lập pháp tháng 3/2026 tiếp tục đề cập việc mở rộng sáng kiến và khuyến khích ứng dụng thương mại quy mô lớn trong các ngành then chốt.

Trong sản xuất, những ứng dụng như phát hiện lỗi trên dây chuyền, dự báo bảo trì thiết bị hay điều phối kho hàng có thể mang lại lợi ích ngay từ từng công đoạn. Một nhà máy có thể sử dụng mô hình chuyên biệt để kiểm tra hình ảnh sản phẩm, đo số lỗi phát hiện được và so sánh chi phí với quy trình hiện hành.

Khi kết quả được kiểm chứng, doanh nghiệp có cơ sở nhân rộng mô hình sang các dây chuyền khác. Lợi thế của thị trường lớn nằm ở khả năng đưa những cải tiến như vậy vào nhiều môi trường sản xuất và tích lũy kinh nghiệm triển khai.

Sự xuất hiện của DeepSeek cũng làm thay đổi cách thị trường nhìn nhận năng lực phát triển mô hình của Trung Quốc. Stanford ghi nhận DeepSeek-R1 từng bắt kịp mô hình hàng đầu của Mỹ trên một bảng xếp hạng vào tháng 2/2025.

Tháng 4/2026, DeepSeek công bố bản xem trước V4 và phát hành trọng số mô hình, cho phép các nhóm kỹ thuật đủ năng lực tải về và triển khai trong môi trường riêng. Cùng thời điểm, Huawei cho biết hệ thống tính toán dựa trên chip Ascend 950 của hãng hỗ trợ các phiên bản V4.

Việc phối hợp giữa nhà phát triển mô hình và nhà cung cấp phần cứng trong nước có thể giảm chi phí tích hợp và tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, mức độ tự chủ còn phụ thuộc vào khả năng sản xuất ổn định, nguồn cung bộ nhớ hiệu năng cao, công cụ phần mềm và năng lực vận hành các cụm máy chủ lớn.

Trên thị trường, một hệ thống chỉ có thể được đón nhận rộng rãi khi đáp ứng đồng thời yêu cầu về hiệu năng, độ tin cậy và chi phí. Đây là quá trình cần được kiểm chứng qua nhiều đợt triển khai thương mại.

Sức ép đối với hạ tầng và thị trường thế giới

Cuộc đua mở rộng năng lực tính toán kéo theo nhu cầu lớn về điện năng. Theo dự báo cập nhật của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), các trung tâm dữ liệu trên thế giới có thể tiêu thụ khoảng 950 tỷ kWh điện vào năm 2030, gần gấp đôi mức 485 tỷ kWh năm 2025.

Để đưa một trung tâm dữ liệu vào hoạt động, nhà đầu tư phải bảo đảm đồng thời nguồn cung điện, khả năng kết nối lưới điện, thiết bị làm mát và hạ tầng truyền dẫn. Vì thế, tiến độ của các dự án phụ thuộc vào năng lực đáp ứng của nhiều ngành.

Các nền kinh tế thứ ba có thể thu hút đầu tư vào hạ tầng số khi nhu cầu thuê năng lực tính toán tăng lên. Song mỗi dự án cũng đặt ra những vấn đề cụ thể về điều kiện sử dụng thiết bị, bảo vệ dữ liệu và nguồn cung điện.

Nếu các nền tảng lớn phát triển theo những bộ tiêu chuẩn riêng, doanh nghiệp xuất khẩu có thể phải duy trì nhiều hệ thống để đáp ứng yêu cầu của từng khách hàng.

Chi phí này đặc biệt đáng kể đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn có ít nhân lực để vận hành nhiều nền tảng cùng lúc.

Cạnh tranh cũng có thể thúc đẩy các nhà cung cấp hạ giá, cải thiện chất lượng và phát triển những mô hình phù hợp với nhiều ngôn ngữ. Để tận dụng cơ hội đó, bên mua dịch vụ cần xem xét khả năng chuyển dữ liệu, điều chỉnh mô hình và tiếp tục vận hành khi nhà cung cấp thay đổi giá hoặc điều kiện sử dụng. Khả năng tương thích giữa các hệ thống sẽ có ý nghĩa thiết thực đối với những thị trường cần hợp tác với nhiều đối tác công nghệ.

Việt Nam chủ động lựa chọn hướng phát triển

Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, tạo cơ sở pháp lý cho phát triển, ứng dụng và quản trị AI. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, một hướng đi thiết thực là ưu tiên những bài toán có dữ liệu phù hợp và kết quả có thể đánh giá.

Kiểm tra chất lượng trong chế biến, dự báo nhu cầu vận tải, hỗ trợ tra cứu thủ tục hành chính hay phát triển công cụ học tập bằng tiếng Việt là những lĩnh vực có thể triển khai theo từng bước.

Ở cấp doanh nghiệp, cần tính toán đầy đủ chi phí sử dụng AI, từ chuẩn hóa dữ liệu và tích hợp phần mềm đến đào tạo nhân viên, kiểm tra kết quả và xử lý sự cố. Khi lựa chọn nền tảng, doanh nghiệp có thể đưa quyền kiểm soát dữ liệu và khả năng chuyển sang nhà cung cấp khác vào tiêu chí mua sắm. Ở cấp chính sách, đầu tư cho dữ liệu tiếng Việt, nhân lực và công cụ đánh giá mô hình sẽ giúp các tổ chức trong nước sử dụng và điều chỉnh công nghệ phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.

Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ tiếp tục tác động đến giá dịch vụ, nguồn cung thiết bị và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Việt Nam có thể mở rộng hợp tác với nhiều đối tác, đồng thời tăng cường năng lực đánh giá, lựa chọn và vận hành công nghệ trong nước.

Hiệu quả của hướng đi này sẽ được thể hiện qua năng suất của doanh nghiệp, chất lượng dịch vụ công và khả năng bảo vệ dữ liệu của người dân.