EU thúc đẩy mở rộng sang Balkan, chuẩn bị cải tổ để đón thành viên mới

EU chuẩn bị thay đổi để đón thành viên mới

Theo các thông tin được công bố trong chuyến thăm Bắc Macedonia ngày 2/10, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết EU sẽ rà soát các thể chế, chính sách và ngân sách để xác định những điều chỉnh cần thiết trước khi tiếp nhận thành viên mới.

Bà nhấn mạnh rằng mở rộng EU là quá trình hai chiều: các nước ứng viên phải đáp ứng những điều kiện gia nhập, trong khi bản thân liên minh cũng cần chuẩn bị để vận hành hiệu quả khi có thêm thành viên.

Việc mở rộng không chỉ liên quan đến số lượng quốc gia tham gia mà còn tác động đến cách ra quyết định, phân bổ ngân sách và triển khai các chính sách chung. Khi số thành viên tăng lên, EU có thể phải điều chỉnh cơ chế quản trị để tránh làm chậm quá trình ra quyết định và bảo đảm lợi ích giữa các nước.

Đối với Brussels, việc chuẩn bị từ sớm có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh an ninh châu Âu thay đổi và các quốc gia Tây Balkan tiếp tục tìm cách tiến gần hơn tới liên minh.

Hội nghị cấp cao EU - Tây Balkan thảo luận về tiến trình kết nạp thành viên mới và cải tổ thể chế. Nguồn: Thierry Monasse / Getty Images.

Tây Balkan vẫn đối mặt nhiều điều kiện gia nhập

Tây Balkan gồm các quốc gia có mức độ hội nhập khác nhau với EU. Dù nhiều nước đã theo đuổi tiến trình gia nhập trong nhiều năm, các trở ngại liên quan đến cải cách thể chế, pháp quyền và những bất đồng song phương vẫn khiến quá trình này kéo dài.

Trường hợp Bắc Macedonia cho thấy những khó khăn đó. Nước này cần giải quyết các vấn đề chính trị và hiến pháp còn tồn tại để tiến tới những bước tiếp theo trong đàm phán gia nhập. Một yêu cầu quan trọng là sửa đổi hiến pháp nhằm công nhận cộng đồng người Bulgaria, theo thỏa thuận được đưa ra trong tiến trình đàm phán trước đây.

Bất đồng với các nước láng giềng, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến lịch sử, ngôn ngữ và bản sắc, cũng từng cản trở con đường hội nhập của Bắc Macedonia.

Bà von der Leyen kêu gọi Skopje giải quyết những trở ngại còn lại thông qua đối thoại, đồng thời khẳng định EU ủng hộ con đường hội nhập châu Âu của quốc gia này.

Hỗ trợ tài chính gắn với cải cách

Bên cạnh các cuộc đàm phán chính trị, EU sử dụng hỗ trợ tài chính để khuyến khích các nước Tây Balkan cải cách và tăng cường liên kết kinh tế với thị trường chung.

Kế hoạch Tăng trưởng dành cho Tây Balkan có quy mô 6 tỷ euro, nhằm hỗ trợ cải cách, đầu tư và từng bước hội nhập kinh tế khu vực với EU. Trong chuyến thăm Bắc Macedonia, bà von der Leyen ghi nhận tiến triển của chương trình và cho biết các khoản hỗ trợ tiếp theo dự kiến được giải ngân.

Cách tiếp cận này cho phép các nước ứng viên nhận được một phần lợi ích kinh tế từ quá trình hội nhập trước khi trở thành thành viên đầy đủ. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn hỗ trợ vẫn gắn với các yêu cầu về cải cách và thực hiện cam kết.

Đối với EU, mở rộng không chỉ là quyết định chính trị mà còn là quá trình điều chỉnh kinh tế, pháp lý và hành chính kéo dài. Các nước ứng viên cần chứng minh khả năng đáp ứng tiêu chuẩn chung, trong khi EU phải bảo đảm nguồn lực và năng lực quản trị đủ để tiếp nhận thành viên mới.

Triển vọng mở rộng phụ thuộc vào cả hai phía

Tiến trình mở rộng EU có thể giúp củng cố quan hệ kinh tế và chính trị với Tây Balkan, đồng thời tăng mức độ gắn kết của khu vực với châu Âu. Tuy nhiên, những bất đồng song phương và yêu cầu cải cách trong nước vẫn là các rào cản đáng kể.

Về phía EU, việc điều chỉnh thể chế và ngân sách cũng có thể gây tranh luận giữa các thành viên, nhất là khi mở rộng làm thay đổi cách phân bổ nguồn lực và quyền ra quyết định.

Do đó, dù Brussels tiếp tục thể hiện sự ủng hộ đối với các nước Tây Balkan, thời điểm gia nhập cụ thể của từng quốc gia vẫn chưa thể xác định chỉ dựa trên những tuyên bố chính trị. Tiến trình này sẽ phụ thuộc vào tốc độ cải cách của các nước ứng viên và mức độ sẵn sàng của chính EU.